ළමා හා කාන්තා ශ්‍රමය පිළිබඳ නීති පොතේ ඇති අයිතිවාසිකම් සහ අප නොදන්නා නෛතික යථාර්ථය

 ශ්‍රී ලංකාව තුළ ළමා ශ්‍රමය සැබවින්ම තුරන් වී තිබේද? රැකියා ස්ථානයේ ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය යනු අප සැබවින්ම ළඟා කරගත් ඉලක්කයක්ද, නැතහොත් හුදු මිරිඟුවක් පමණක්ද? දියුණු වෙමින් පවතින ආර්ථිකයක කොඳු නාරටිය වන්නේ එහි ශ්‍රම බලකාය වුවද, එම ශ්‍රම බලකාය සුරක්ෂිත කරන නීති පද්ධතිය රටක මානුෂීය ප්‍රගතියේ සැබෑ කැඩපතයි. ජ්‍යෙෂ්ඨ නීති විශාරදයෙකු සහ මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙකු ලෙස, අපේ රටේ ළමා හා කාන්තා ශ්‍රමිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ පවතින නෛතික රාමුව සහ සමාජය තුළ සැඟවී ඇති අමිහිරි යථාර්ථය අතර පවතින පරතරය විමසා බැලීම මෙම ලිපියේ අරමුණයි.

1. ළමයා යනු කවුද? වයස පිළිබඳ නීතිමය පටලැවිල්ල

ශ්‍රී ලංකාවේ කම්කරු නීතිය දෙස බැලීමේදී "ළමයා" යන්න අර්ථකථනය කිරීමේදී බරපතල ව්‍යාකූලත්වයක් දක්නට ලැබේ. විවිධ නීති පද්ධතීන් තුළ වයස් සීමාවන් තුනක් (14, 16, සහ 18) පවතී. පැරණි නීති මගින් වයස අවුරුදු 14 ට අඩු අය ළමුන් ලෙස සැලකූ අතර, අධ්‍යාපන ආඥා පනත සහ 2021 වසරේ සිදුකළ සංශෝධන හරහා වයස අවුරුදු 16 දක්වා පාසල් අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය කරමින් එම වයස් සීමාව යාවත්කාලීන විය.

කෙසේ වෙතත්, නීති විශාරදයෙකු ලෙස මා අවධාරණය කරන්නේ 1956 ස්ත්‍රීන්, තරුණයන් සහ ළමුන් සේවයේ යෙදවීමේ පනතේ සංශෝධනයන් සහ 1989 එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (CRC) අනුව, වයස අවුරුදු 18 ට අඩු සෑම තැනැත්තෙකුම ළමයෙකු ලෙස සැලකීම "රන් සම්මතය" විය යුතු බවයි. ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 27(13) වගන්තිය අනුව, ළමයින් සූරාකෑමෙන් ආරක්ෂා කිරීම රජයේ මූලික යුතුකමකි. මෙම නෛතික ව්‍යාකූලත්වය නිසා බොහෝ විට දරුවන් නීතිමය අවකාශයක අතරමං වන අතර, එය ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාවට දැඩි තර්ජනයකි.

2. ජාත්‍යන්තර නීතිය සහ දේශීය නීතිය අතර ඇති 'ද්විත්ව' බාධකය

ලෝකයේ රටවල් ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් තම රට තුළ ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී න්‍යායයන් දෙකක් අනුගමනය කරයි. ජර්මනිය සහ නෙදර්ලන්තය වැනි රටවල් "ඒකීය න්‍යාය" (Monism) අනුගමනය කරන අතර, එහිදී ජාත්‍යන්තර ගිවිසුමකට අත්සන් තැබූ සැනින් එය දේශීය නීතියක් බවට පත් වේ.

නමුත් ශ්‍රී ලංකාව අනුගමනය කරන්නේ "ද්විත්ව න්‍යාය" (Dualism) සංකල්පයයි. මෙහිදී රජය ජාත්‍යන්තර සම්මුතියකට අත්සන් තැබූ පමණින් එය මෙරට නීතියක් නොවේ; එම අයිතිවාසිකම් ජනතාවට ලබා දීම සඳහා පාර්ලිමේන්තුව හරහා වෙනම පනතක් සම්මත කළ යුතුය. නිදසුනක් ලෙස, 2007 අංක 56 දරන ICCPR පනත සහ 2005 සාර්ක් (SAARC) සම්මුතිය බලාත්මක කිරීමට පැනවූ පනත් පෙන්වා දිය හැකිය.

"ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් මගින් සහතික කර ඇති අයිතිවාසිකම් දේශීය නීති පද්ධතිය තුළ බලාත්මක කිරීම සඳහා දේශීය ව්‍යවස්ථාදායකය මගින් පනත් සම්මත කිරීම රාජ්‍යයක අනිවාර්ය වගකීමකි."

3. ශ්‍රී ලංකාව තුළ ළමා ශ්‍රමය සැබවින්ම අවසන් වී තිබේද?

නීති පොතේ කුමක් ලියැවී තිබුණත්, ශ්‍රී ලංකාව තුළ තවමත් ළමා ශ්‍රමය සූරාකෑම සිදු වීම අපේ සමාජීය හෘද සාක්ෂියට එල්ල වූ මරු පහරකි. නීතියේ ඇසට වැලි ගසමින් දරුවන් සූරාකෑමට ලක්වන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර මෙසේය:

• ගෘහ මෙහෙකාර සේවය: දුප්පත්කම විකුණා දරුවන් නිවෙස්වල වහලුන් ලෙස සේවය කිරීම.
• වීදි දරුවන් සහ සිඟමන් යැවීම: මාර්ගවල යාචක වෘත්තිය සඳහා දරුවන් යොදා ගැනීම.
• සංචාරක සහ විනෝදාස්වාද ක්ෂේත්‍රය: සංචාරකයන් වෙනුවෙන් සහ ලිංගික සූරාකෑම සඳහා දරුවන් යොදා ගැනීම.
• අනතුරුදායක කර්මාන්ත: විශේෂයෙන්ම දුම්කොළ (Tobacco), උක් (Sugarcane), ගඩොල් සහ වැලි (Brick/Sand) කර්මාන්ත වල තවමත් ළමා ශ්‍රමය රහසිගතව යොදා ගැනේ.
• ධීවර කර්මාන්තය: මුහුදු ආශ්‍රිත කටයුතු සඳහා දරුවන්ගේ ශ්‍රමය භාවිත කිරීම.

මෙම අංශ බොහොමයක් අවිධිමත් බැවින්, එහි සේවය කරන දරුවන් නීතියේ රැකවරණයෙන් බැහැරව සිටිති.

4. කාන්තාවන්ගේ ශ්‍රම දායකත්වය: සමාන අවස්ථා සහ ආරක්ෂාව

කාන්තාවන්ගේ ශ්‍රම දායකත්වය රටක සංවර්ධනයට අත්‍යවශ්‍යය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12(4) වගන්තිය මගින් කාන්තාවන්ගේ අභිවෘද්ධිය උදෙසා විශේෂ විධිවිධාන සැලසීමට රජයට බලය ලබා දී ඇත. 1948 UDHR සහ CEDAW සම්මුතියට අනුව කාන්තාවන්ට හිමිවිය යුතු මූලික අයිතීන් මෙසේය:

• වැඩ කිරීමේ අයිතිය: එය පැහැරගත නොහැකි (inalienable) අයිතියකි.
• සමාන කාර්යය සඳහා සමාන වැටුප්: ලිංගිකත්වය මත පදනම්ව වැටුප් වෙනස් කිරීම UDHR 23 වගන්තියට අනුව වරදකි.
• වෘත්තීය සමිති අයිතිය: තමන්ගේ වෘත්තීය අයිතීන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට ඇති අයිතිය.

1993 කාන්තා ප්‍රඥප්තිය (Women's Charter) හරහා මෙම අයිතිවාසිකම් තවදුරටත් තහවුරු කිරීමට උත්සාහ කර ඇත.

5. විගමනික ශ්‍රමිකයන්ගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය: රිසානාගේ කතාවෙන් උගත් පාඩම

විදේශ රැකියා සඳහා යන කාන්තාවන්, විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග යන ගෘහ සේවිකාවන් අතිශය අවදානම් සහගත තත්ත්වයක සිටිති. 1990 විගමනික ශ්‍රමික සම්මුතිය ඔවුන්ට ආරක්ෂාව සැපයීමට බැඳී සිටියි.

අඩු වයසින් විදේශගත වූ රිසානා නෆීක්ගේ ඛේදවාචකය මෙහිදී අප අමතක නොකළ යුතුය. ඇය වයස අවුරුදු 18 ට අඩු දරුවෙකු වුවද, විදේශ සේවා නියුක්ති කාර්යාංශයේ (SLBFE) සහ රජයේ වයස තහවුරු කිරීමේ යාන්ත්‍රණයේ බරපතල අසාර්ථකත්වය නිසා ඇය මැදපෙරදිගට යවන ලදී. අවසානයේදී සිදුවූයේ ඇයට මරණ දඬුවම හිමි වීමයි. මෙය රජය තම පුරවැසියන් ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම පැහැර හැරීමට හොඳම නිදසුනකි.

"විගමනික ශ්‍රමිකයන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්ගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය නීතිය මගින් අනිවාර්යයෙන්ම (Shall) ආරක්ෂා කළ යුතුය."

6. නිගමනය: අප යා යුතු ඉදිරි මාවත

නීති විශාරදයෙකු ලෙස මා දකින ප්‍රධානම ගැටලුව වන්නේ "අවස්ථා දෙකකදී අපයෝජනයට ලක්වීම" (Double Victimization) යන්නයි. දරුවෙකු හෝ කාන්තාවක පළමුව අපරාධකරුගෙන් අපයෝජනයට ලක්වන අතර, දෙවනුව නඩු විභාගයේදී එම කටුක අත්දැකීම් නැවත නැවත විස්තර කිරීමට සිදුවීමෙන් මානසිකව පීඩාවට පත් වෙති. මෙම දෙවන පීඩාව වැලැක්වීම සඳහා 1995 සහ 1999 සාක්ෂි ආඥා පනතේ සංශෝධන හරහා වීඩියෝ සාක්ෂි (Video Evidence) ලබා දීමේ ක්‍රමවේදය හඳුන්වා දීම ඉතා වැදගත් පියවරකි.

අවසාන වශයෙන්, ජාත්‍යන්තර සම්මුතීන් සහ දේශීය පනත් රාශියක් තිබුණද, ගැටලුව පවතින්නේ ඒවා බලාත්මක කිරීමේ (Enforcement) පවතින දුර්වලතාවය තුළය. නීතිය පොතට පමණක් සීමා නොවී, සෑම දරුවෙකුටම සහ කාන්තාවකටම සැබෑ සුරක්ෂිතතාවයක් ලැබෙන දිනය උදා කිරීමට අපට කළ හැක්කේ කුමක්ද? එය නීති පොත් වලට වඩා අපේ මිනිස්කම මත තීරණය වන්නකි.