ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය ගැන ඔබ නොදත් විශ්මිත කරුණු 5ක්

     

නීතිය යනු කළු-සුදු නීති පොතක් යැයි ඔබ සිතනවාද? එසේනම්, ඔබ සිතනවාට වඩා අපේ නීති පද්ධතිය වර්ණවත් බව මෙම ලිපියෙන් හෙළිවනු ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය තුළ, යුක්තිය සොයා යෑමට සහ කාලයට අනුකූලව පරිණාමය වීමට ඉඩ සලසන, ඔබව පුදුමයට පත් කළ හැකි ගතික යාන්ත්‍රණ රැසක් අන්තර්ගත වේ. මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය සැබවින්ම ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව, එහි මූලික මූලාශ්‍ර පදනම් කරගනිමින්, වඩාත්ම බලපෑමක් ඇති සහ ඔබ කිසිදා නොසිතූ කරුණු පහක් හෙළිදරව් කිරීමයි.

1. අපේ නීතිය 'කලවම් එකක්': එය හුදෙක් බ්‍රිතාන්‍ය නීතියම නොවේ

ශ්‍රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය අද්විතීය දෙමුහුන් පද්ධතියකි. එයට ඉංග්‍රීසි පොදු නීති පද්ධතියේ (විශේෂයෙන් අධිකරණ පූර්ව නිදර්ශන න්‍යායේ) දැඩි බලපෑමක් ඇති නමුත්, එයට රෝම-ලන්දේසි නීති සම්ප්‍රදායද (සිවිල් නීති පද්ධතියක්) උරුම වී ඇත. රෝම-ලන්දේසි නීතිය සම්භාව්‍ය නීතිවේදීන්ගේ මතවාද (ග්‍රන්ථමය පූර්ව නිදර්ශන) සඳහා ඉහළ වටිනාකමක් ලබා දෙයි. මෙම සම්මිශ්‍රණය නිසා, ශ්‍රී ලාංකික නීතිඥයෙකුට නඩුවක් ජයගැනීම සඳහා සියවස් ගණනක් පැරණි ලන්දේසි නීතිවේදියෙකුගේ මතයක් මෙන්ම, මෑතකාලීන ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවක්ද එකසේ වැදගත් විය හැකිය. මෙය ලොව බොහෝ නීති පද්ධතිවල දක්නට නොලැබෙන සුවිශේෂී තත්ත්වයකි.

2. විනිසුරුවරයෙකු පවසන සෑම වචනයක්ම නීතියක් නොවේ: 'Ratio Decidendi' සහ 'Obiter Dicta' අතර වෙනස

අධිකරණ තීන්දුවක ප්‍රධාන කොටස් දෙකක් ඇති නමුත්, ඉන් එක් කොටසක් පමණක් අනාගත අධිකරණ සඳහා නීතිමය වශයෙන් බැඳීම් ඇති කරයි.

• Ratio Decidendi (නඩු තීන්දුවේ හරය): මෙය අධිකරණයේ අවසන් තීරණයට පදනම් වූ මූලික නෛතික මූලධර්මය හෝ අත්‍යවශ්‍ය තර්කනය ලෙස සරලව හැඳින්විය හැක. පහළ අධිකරණ බැඳ තබන්නේ තීන්දුවේ මෙම කොටස පමණි.

• Obiter Dicta (ආගන්තුක ප්‍රකාශය): මෙය "මඟදී කරන ලද ප්‍රකාශයක්" ලෙස හෝ නඩු තීන්දුවට අත්‍යවශ්‍ය නොවන විනිසුරුවරයෙකු විසින් කරන ලද ප්‍රකාශයක් ලෙස හැඳින්වේ. මෙම ප්‍රකාශ කිසිදු අනාගත අධිකරණයක් සඳහා බැඳීම් ඇති නොකරන බව අවධාරණය කළ යුතුය.

මෙය මෙසේ සිතන්න: විනිසුරුවරයා කතාවක් කියන විට, නඩු තීන්දුවේ හරය (Ratio) යනු එම කතාවේ 'moral එක' යි. ආගන්තුක ප්‍රකාශ (Obiter) යනු කතාව අතරතුර ඔහු කියන අනෙකුත් විස්තර හෝ විහිළු ය. බැඳීම් ඇතිවන්නේ කතාවේ 'moral එකට' පමණි. මෙම ආගන්තුක ප්‍රකාශයන් පිළිබඳව නීති රචක ග්‍රැන්විල් විලියම්ස් මෙසේ අදහස් දක්වයි:

"පාර්ශ්වකරුවන් අතර ඇති මධ්‍යම ප්‍රශ්නයට අදාළ නොවන, අහම්බෙන් කරන ලද ප්‍රකාශයක් හෝ මඟදී කරන ලද කතාවක්."

• ග්‍රැන්විල් විලියම්ස්

මෙම වෙනස නීතිමය නිශ්චිතභාවය සඳහා අතිශයින් වැදගත් වන අතර, විනිසුරුවරුන්ගේ අහඹු ප්‍රකාශ නීතිය බවට පත්වීම වළක්වයි. විනිසුරුවරුන්ගේ අහඹු ප්‍රකාශ නීතිය බවට පත්වීම වැළැක්වෙනවා සේම, ඔවුන් දැනටමත් ලබා දී ඇති වැරදි තීරණ නිවැරදි කිරීමටද අපේ නීති පද්ධතිය සතුව බලවත් යාන්ත්‍රණ පවතී.

3. වැරදි තීරණ නිවැරදි කිරීමට අධිකරණයටම 'ගැලවීමේ මාර්ග' ඇත

නීති පද්ධතිය අතීත වැරදිවල සිරකරුවෙකු නොවන අතර, දෝෂ සහිත පූර්ව නිදර්ශන මඟ හැරීමට හෝ නිවැරදි කිරීමට යාන්ත්‍රණ සකසා ඇත. එවැනි ප්‍රධාන යාන්ත්‍රණ දෙකක් පහත දැක්වේ:

• Distinguishing (වෙනස් කොට දැක්වීම): මෙහිදී අධිකරණය, පැරණි නඩුවක නීතිමය මූලධර්මය පිළිගන්නා නමුත්, වර්තමාන නඩුවේ 'මූලික කරුණු' සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් නිසා එම මූලධර්මය මෙහිදී අදාළ නොවන බවට තර්ක කරයි.

• Overruling (නිෂ්ප්‍රභා කිරීම): මෙය පහළ අධිකරණයක් විසින් ලබා දුන් පෙර තීරණයක් නීත්‍යානුකූලව වැරදි බව ප්‍රකාශ කිරීමට ඉහළ අධිකරණයකට ඇති බලයයි. නඩුවක් නිෂ්ප්‍රභා කළ විට, එය "ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද ව්‍යවස්ථාවක් මෙන් බල රහිත" වන අතර, ඒ වෙනුවට නව නීතිමය මූලධර්මයක් ස්ථාපිත වේ.

Natalie Abeysundara V. Cristopher Abeysundara නඩුව නිෂ්ප්‍රභා කිරීම සඳහා කදිම නිදසුනකි. මෙම නඩුවේදී අධිකරණය, වසර 30ක් පැරණි AG V. Reid නඩුවේ පූර්ව නිදර්ශනය "නීතිමය වශයෙන් දෝෂ සහිත" බවත් එය "ප්‍රායෝගික අයුක්තියකට" හේතු වන බවත් පවසමින් එය නිෂ්ප්‍රභා කළේය. නීතියට ස්වයං-නිවැරදි වීමේ ඇති හැකියාව මින් මනාව පැහැදිලි වේ.

4. නීතිය 'අමතක වීම' නිසා දුන් තීන්දුවක් පවා බල රහිත විය හැක

Per Incuriam රීතිය යනු නීතියේ ඇති තවත් සුවිශේෂී ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණයකි. සරලව කිවහොත්, අදාළ ව්‍යවස්ථාවක් හෝ ඊටත් වඩා ඉහළ අධිකරණයක බැඳීම් සහිත තීරණයක් පිළිබඳ නොදැනුවත්කමකින් හෝ අමතක වීමකින් පෙර අධිකරණ තීන්දුවක් ලබා දී ඇත්නම්, එම තීරණය බැඳීම් බලයෙන් තොර වේ. ශ්‍රී ලංකා අධිකරණයද Robert V. de Silva සහ Bandahamy V. Senanayake වැනි නඩුවලදී පෙර තීරණ බල රහිත කිරීම සඳහා මෙම රීතිය යොදාගෙන ඇත. මෙම රීතිය, නීතිමය තීරණ පවතින නීතිය පිළිබඳ පූර්ණ දැනුවත්භාවයකින් ලබා දීම සහතික කරන ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස ක්‍රියා කරමින්, වැරදි නීතියේ ස්ථාවර වීම වළක්වයි.

මෙහිදී නිෂ්ප්‍රභා කිරීම සහ Per Incuriam අතර ඇති සියුම් වෙනස වැදගත් වේ. නිෂ්ප්‍රභා කරන්නේ නීතිමය තර්කනය 'වැරදි' නිසා වන අතර, Per Incuriam රීතිය යොදන්නේ තීරණය ගනු ලැබුවේ පවතින නීතියක් 'නොදැන' වීම වැනි දෝෂයක් නිසාය.

5. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට එහි 'පැරණි අතීතයෙන්' බැඳී සිටීමට අවශ්‍ය නැත

ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය පිළිබඳ වඩාත්ම බලගතු සහ පුදුම සහගත කරුණක් නම්, 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ පිහිටුවන ලද වත්මන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, ඊට පෙර පැවති අධිකරණවල තීරණවලින් බැඳී නොසිටීමයි. මෙමගින් පැහැදිලි වන්නේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව හුදෙක් පැරණි ක්‍රමයේ දිගුවක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ ස්වාධිපත්‍යය මුල සිට අලුතින් ස්ථාපිත කළ ඓතිහාසික ලේඛනයක් බවයි.

විශේෂයෙන්ම, වත්මන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය රාජාධිකරණයේ (Privy Council - 1971ට පෙර) තීරණවලින් හෝ 1973 සිට 1978 දක්වා පැවති ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ තීරණවලින් බැඳී නැත. Walker Sons & Co. Ltd V. Gunatilleke නඩුවේදී මෙම මූලධර්මය ස්ථාපිත වූ අතර, 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සමඟ "ව්‍යවස්ථාමය බිඳීමක්" (Constitutional Break) සිදු වූ බවට අදහසක් ඉස්මතු විය (එනම්, 1978 දී ජනරජ ව්‍යවස්ථාව මගින් සම්පූර්ණයෙන්ම නව අධිකරණ ව්‍යුහයක් සහ අධිකාරියක් ස්ථාපිත කිරීම). තවද, De Silva V. Associated Newspapers of Ceylon Ltd නඩුවේදී වත්මන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, පෙර පැවති ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ පංච පුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ලක් ලබා දුන් තීරණයකින් පවා තමන් බැඳී නොසිටින බව තහවුරු කළේය.

මෙමගින් 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ පරම උත්තරීතරභාවය පෙන්නුම් කරන අතර ජනරජය තුළ වත්මන් අධිකරණ පද්ධතියේ ස්වාධීනත්වය සහ අධිකාරිය තහවුරු කරයි.

නිගමනය

එබැවින්, ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය ගලින් නෙළූවක් නොව, ජීවමාන, හුස්ම ගන්නා පද්ධතියකි. එය අතීත වැරදි වලින් ඉගෙන ගනිමින්, සමාජ අවශ්‍යතා හමුවේ තමන්වම නවීකරණය කරගැනීමට සමත්ය. එහෙත් සැබෑ ප්‍රශ්නය නම්, නීතියේ මෙම නම්‍යශීලී බව, යුක්තිය සැමවිටම ජයග්‍රහණය කරවීම සඳහා ප්‍රමාණවත් ද?