ශ්‍රී ලංකාවේ කම්කරු අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධ වැදගත් වන කරුණු

 වසර ගණනාවක් කම්කරු ක්ෂේත්‍රයේ උපදේශකයෙකු ලෙස කටයුතු කිරීමේදී මා නිරීක්ෂණය කළ ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ, බොහෝ දෙනෙකු තමන් දිනපතා රැකියා ස්ථානයේ භුක්ති විඳින අයිතිවාසිකම් හුදෙක් නිරායාසයෙන් ලැබුණු දේවල් ලෙස සලකන බවයි. නමුත් සැබෑව එය නොවේ. අද අප භුක්ති විඳින "අසනීප නිවාඩුව" හෝ "අතිකාල දීමනාව" පිටුපස ඇත්තේ ශතවර්ෂ දෙකකට ආසන්න දීර්ඝ, ඇතැම් විට වේදනාකාරී ඉතිහාසයකි. විශේෂයෙන්ම 19 වැනි සියවසේදී ඉංග්‍රීසි පාලන සමය තුළ දකුණු ඉන්දියාවෙන් තේ සහ රබර් වතු සඳහා මෙරටට ගෙන ආ ශ්‍රමිකයන් අත්විඳි අතිශය දුෂ්කර සූරාකෑමේ තත්ත්වයන් මෙම නීති පද්ධතියේ උපතට මූලික විය. 

ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශකයෙකු ලෙස, ඔබේ වෘත්තීය ජීවිතයට සෘජුවම බලපාන, එහෙත් ඔබ මෙතෙක් නොදැන සිටි වැදගත් කරුණු කිහිපයක් පිළිබඳව ඔබව දැනුවත් කිරීමට මා අදහස් කරමි.

1. ඉතිහාසයේ පළමු පියවර: 1834 අංක 03 දරන ආඥා පනත

ශ්‍රී ලංකාවේ රැකියා පරිසරය නියාමනය කිරීම සඳහා හඳුන්වා දුන් ප්‍රථම ව්‍යවස්ථාපිත නීතිමය විධිවිධානය ලෙස සැලකෙන්නේ 1834 අංක 03 දරන ආඥා පනතේ 17 වන වගන්තියයි. පුදුමයට කරුණ නම්, මෙම නීතියේ ආරම්භය සේවකයාට වඩා සේවා යෝජකයා ආරක්ෂා කිරීමට බර තබා තිබීමයි.

එකල සේවා යෝජකයාගේ මානසිකත්වය පිළිබඳව ඉතිහාසය මෙසේ පවසයි:

"අඩු පිරිවැයක් යටතේ වැඩි ප්‍රතිලාභ ලැබීම සේවා යෝජකයාගේ ප්‍රධාන අරමුණ විය."

කෙසේ වෙතත්, වර්තමානයේ අප භාවිත කරන 'පූර්ව දැනුම්දීමේ කාලය' (Notice Period) පිළිබඳ සංකල්පය බිහිවූයේද මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. සේවකයෙකුගේ සේවය අවසන් කරන්නේ නම් දින 15කට පෙර ඒ පිළිබඳව දැනුම් දිය යුතු බවත්, එසේ නොමැති නම් අතිරේක දින 15ක වැටුපක් සේවා යෝජකයා විසින් සේවකයාට ගෙවිය යුතු බවත් එහි සඳහන් විය. මෙය එකල සේවකයාට ලැබුණු මුල්ම නීතිමය ආරක්ෂාවන්ගෙන් එකකි.

2. "කාර්මික සාමය" සහ එකම කාසියක දෙපැත්ත

කම්කරු නීතිය යනු හුදෙක් සේවකයින්ට සහන සලසන නීති මාලාවක් පමණක් නොවේ. එහි සැබෑ දර්ශනය වන්නේ "කාර්මික සාමය" (Industrial Peace) පවත්වා ගැනීමයි. මා නිරන්තරයෙන් පවසන පරිදි, අයිතිවාසිකම් සහ යුතුකම් යනු එකම කාසියක දෙපැත්තයි.

සේවකයාගේ "ව්‍යවස්ථාපිත අයිතිවාසිකමක්" (Statutory Right) යනු සේවා යෝජකයාගේ "ව්‍යවස්ථාපිත යුතුකමකි". නීතිය මැදිහත් වන්නේ මෙම දෙපාර්ශ්වය අතර සමතුලිතතාවයක් ඇති කරමින් ගැටුම් අවම කිරීමටයි. නීතිය මගින් නියාමනය කරන ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේය:

• වැටුප්: අවම වැටුප් නියම කිරීම සහ නිසි කලට වැටුප් ගෙවීම.
• නිවාඩු: වාර්ෂික, අසනීප සහ ප්‍රසූතිකාධාර වැනි නිවාඩු හිමිකම්.
• සේවා කාලය: දිනකට හෝ සතියකට වැඩ කළ යුතු උපරිම පැය ගණන තීරණය කිරීම.

3. EPF සහ ETF: ඔබ නොදත් මූල්‍ය රහස්

බොහෝ සේවකයන් මා සමඟ පවසන්නේ EPF සහ ETF සඳහා තම වැටුපෙන් විශාල මුදලක් කැපෙන බවයි. නමුත් ඔබ දන්නවාද? සේවක භාරකාර අරමුදල (ETF) සඳහා ඔබේ වැටුපෙන් ශතයක්වත් කැපෙන්නේ නැත.

• EPF (සේවක අර්ථසාධක අරමුදල): මෙයට ඔබේ වැටුපෙන් 8%ක් අඩු කරන අතර සේවා යෝජකයා විසින් 12%ක දායකත්වයක් ලබා දෙයි.
• ETF (සේවක භාරකාර අරමුදල): මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම සේවා යෝජකයාගේ දායකත්වයකි. සේවා යෝජකයා විසින් සේවකයාගේ "මුළු උපයා ගැනීම" (Total Earnings = මූලික වැටුප + දීමනා) මත 3%ක් තම වියදමින් මෙම අරමුදලට බැර කළ යුතුය.

මතක තබා ගන්න, ETF ගණනය කරනු ලබන්නේ මූලික වැටුප මත පමණක් නොව, ඔබ ලබන සියලුම ස්ථාවර දීමනාද ඇතුළත් "මුළු උපයා ගැනීම" මත පදනම්වය.

4. ඔබ සැබෑ "සේවකයෙකු" ද? (The Legal Tests)

වර්තමාන රැකියා වෙළඳපොළ තුළ "සේවා ගිවිසුමක්" (Contract of Service) සහ "සේවය ලබාගැනීමේ ගිවිසුමක්" (Contract for Services) අතර වෙනස හඳුනා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. ඔබ සැබවින්ම ආයතනයක "සේවකයෙකු" දැයි තීරණය කිරීමට අධිකරණය ප්‍රධාන පරීක්ෂණ කිහිපයක් භාවිතා කරයි:

• පාලනය පිළිබඳ පරීක්ෂණය (Control Test): සේවා යෝජකයාට ඔබ "කුමක් කළ යුතුද" යන්න පමණක් නොව එය "කරන්නේ කෙසේද" (How to do it) යන්න පාලනය කිරීමට බලය තිබේද?
• සංවිධානය පිළිබඳ පරීක්ෂණය (Integral Test): ඔබ ඉටුකරන කාර්යය ආයතනයේ පැවැත්මට අත්‍යවශ්‍ය (Integral) කොටසක්ද? ඔබ නොමැතිව එම කාර්යය අඩාල වේද?
• ආර්ථික යථාර්ථය (Economic Reality Test): මෙහිදී සරලවම බලන්නේ "ශ්‍රමය වැය කරමින් මැරීගෙන වැඩ කරන්නේ කවුද?" සහ "එහි අවසාන ලාභය/ප්‍රතිලාභය ලබන්නේ කවුද?" යන්නයි.

නිදර්ශනය: විශ්වවිද්‍යාලයක ආරක්ෂක රාජකාරියේ නියුතු නිලධාරියෙකු බාහිර ආරක්ෂක සේවා ආයතනයකට (Security Firm) අයත් අයෙකු නම්, ඔහුට එම ආරක්ෂක සමාගම සමඟ "සේවා ගිවිසුමක්" පවතී. නමුත් විශ්වවිද්‍යාලය සහ ආරක්ෂක සමාගම අතර පවතින්නේ "සේවය ලබාගැනීමේ ගිවිසුමකි". මෙය නූතන රැකියා ක්ෂේත්‍රයේ පවතින "ත්‍රිකෝණාකාර" සබඳතාවයයි.

5. කාන්තාවන් සහ දරුවන් සඳහා වන විශේෂ ආරක්ෂාව

අපගේ කම්කරු නීති පද්ධතිය කාලයත් සමඟ පරිණාමය වී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, කාන්තාවන් සහ ළමුන් සේවයේ යෙදවීම පිළිබඳව 1923 පැවති පැරණි නීති රීති ඉවත් කර (Repealed), වඩාත් ශක්තිමත් ආරක්ෂාවක් සහිත 1956 අංක 47 දරන පනත හඳුන්වා දෙන ලදී. එසේම, 1939 අංක 32 දරන ප්‍රසූතිකාධාර ආඥා පනත මගින් කාන්තා සේවිකාවන්ට දරු ප්‍රසූතියකදී වැටුප් සහිත නිවාඩු සහ අනෙකුත් සහන ලැබීම ව්‍යවස්ථාපිත අයිතිවාසිකමක් බවට පත් කර ඇත.

සමාප්තිය

අතීතයේ පැවති අසීමිත ශ්‍රම සූරාකෑමේ සිට වර්තමානයේ පවතින අභිමානවත් නීතිමය ආරක්ෂාව දක්වා අප පැමිණි ගමන ඉතා දීර්ඝය. ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශකයෙකු ලෙස මා සැමවිටම පවසන්නේ, නීතිය දන්නා සේවකයා සහ නීතියට ගරු කරන සේවා යෝජකයා සිටින තැන සැමවිටම කාර්මික සාමය පවතින බවයි.

අවසාන වශයෙන්, ඔබෙන් විමසීමට ඇත්තේ මෙයයි: "ඔබේ රැකියා ස්ථානයේදී ඔබ ඔබේ අයිතිවාසිකම් මෙන්ම යුතුකම් පිළිබඳවත් නිසි අවබෝධයකින් පසුවන්නේද?" 

මේ පිළිබඳ තවත් වැඩිදුර තොරතුරු දැන ගැනීමට නම් මෙම වීඩියෝව තවත් උපකාරී වනු ඇත.