ඵලදායිතාවයට එහා ගිය වැඩබිමේ මනෝවිද්‍යාව හා මානව සබඳතා

 අද බොහෝ සේවා ස්ථානවල අපට දැනෙන්නේ අප හුදෙක් ලාභය උපයන දැවැන්ත යන්ත්‍රයක කුඩා කොටසක් ලෙස පමණක්ද? උදෑසන අවදි වූ මොහොතේ සිට රැකියා ස්ථානයට යාමට ඇති අභිප්‍රේරණය (Motivation) ගිලිහී යාම අද බොහෝ වෘත්තිකයන් මුහුණ දෙන ප්‍රධානතම ගැටලුවකි. වැඩබිමේ මනෝවිද්‍යාව (Workplace Psychology) යනු හුදෙක් කාර්ය සාධනය මැනීම හෝ සංඛ්‍යාලේඛන වාර්තා සැකසීමක් නොවේ. එහි නියම අර්ථය වන්නේ, රැකියාව පිටුපස සිටින 'මිනිසා' සහ ඔහුගේ චර්යාවන් ගැඹුරින් තේරුම් ගැනීමයි. සැබෑ ඵලදායිතාවයේ රහස සැඟවී ඇත්තේ යන්ත්‍ර සූත්‍ර ක්‍රියාකරවන ආකාරය තුළ නොව, මිනිස් සිත තේරුම් ගැනීම තුළ බව අප පිළිගත යුතුය.

කරුණ 1: වැඩබිමේ මනෝවිද්‍යාව යනු න්‍යායන් කටපාඩම් කිරීමක් නොව, ප්‍රායෝගිකව ගැටලු විසඳීමකි

බොහෝ දෙනා කාර්මික-සංවිධානාත්මක (I-O) මනෝවිද්‍යාව සහ වැඩබිමේ මනෝවිද්‍යාව එකක් යැයි සිතුවද, ඒ අතර පැහැදිලි ප්‍රායෝගික වෙනසක් ඇත. I-O මනෝවිද්‍යාව මගින් බොහෝ විට සිදු කරන්නේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ සංඛ්‍යාලේඛන ඇසුරෙන් න්‍යායන් ගොඩනැගීමයි. නමුත් වැඩබිමේ මනෝවිද්‍යාව යනු එම න්‍යායන් සෘජුවම කළමනාකරණ තීරණ සහ මානව සම්පත් ගැටලු විසඳීමට යොදාගන්නා ජීවමාන යෙදවුමයි. සරලව කිවහොත්:

"I-O මනෝවිද්‍යාව ‘පර්යේෂණ’ කරන අතර, Workplace මනෝවිද්‍යාව ‘ගැටලු විසඳයි’."

එය ආයතනයක් තුළ දිනපතා පැනනගින ගැටලු සඳහා වඩාත් ප්‍රායෝගික (Applied) විසඳුම් ලබා දීමට අවධානය යොමු කරයි.

කරුණ 2: විද්‍යාත්මක කළමනාකරණයට දිනාගත හැකි වූයේ සේවකයාගේ 'අත් දෙක' පමණි, නමුත් 'හදවත' නොවේ

20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ෆ්‍රෙඩ්රික් ටේලර් (Frederick Taylor) හඳුන්වා දුන් 'විද්‍යාත්මක කළමනාකරණ' ක්‍රමය මගින් සේවකයින් සලකනු ලැබුවේ යන්ත්‍රයක කොටස් ලෙසය. කාලය සහ චලන අධ්‍යයනයන් (Time and Motion studies) මගින් සේවකයාගේ සෑම තත්පරයක්ම මැනීමට යාම තුළින් සිදු වූයේ ඔවුන්ගේ මානසික තෘප්තිය විනාශ වීමයි. ටේලර්ගේ ක්‍රමය සේවකයාගේ 'අත් දෙක' (Hands) කුලියට ගත්තද, ඔවුන්ගේ 'මුළු හදවත සහ බුද්ධිය' (Heart and Mind) දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය.

මෙහි ඇති ප්‍රධානතම වැරැද්ද වූයේ සියලුම සේවකයින් එක හා සමාන 'කොටස්' ලෙස සැලකීමයි. නමුත් මනෝවිද්‍යාත්මකව බැලූ විට, කිසිදු සේවකයෙකු තවත් අයෙකුට සමාන වන්නේ නැත (No two employees are the same). මෙම පුද්ගල විවිධත්වය නොසලකා හැරීම නිසා සේවකයන්ගේ චිත්ත ධෛර්යය බිඳ වැටුණු අතර, කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමට ගත් උත්සාහය අවසානයේ අතෘප්තියට මග පෑදීය.

කරුණ 3: භෞතික පහසුකම්වලට වඩා 'අවධානය' බලවත් බව හෝතෝන් පර්යේෂණ පෙන්වා දෙයි

අඳුරු ආලෝකයකදී ඔබ වඩාත් උනන්දුවෙන් වැඩ කරයිද? පුදුමයකට මෙන්, හෝතෝන් පර්යේෂණවලදී (Hawthorne Studies) සේවකයින් එසේ කළහ. 1920-30 දශකවල බටහිර ඉලෙක්ට්‍රික් සමාගමේ සිදු කළ මෙම පර්යේෂණවලින් හෙළි වූයේ ආලෝකය වැනි භෞතික සාධකවලට වඩා, තමන් ගැන යමෙකු අවධානය යොමු කරන බව දැනීම සේවකයින්ගේ ඵලදායිතාව ඉහළ නංවන බවයි.

"හෝතෝන් ආවරණය (Hawthorne Effect) යනු භෞතික පහසුකම්වලට වඩා 'සමාජ අවධානය' ඵලදායිතාව ඉහළ නංවන බවයි."

ප්‍රධානියෙකු පැමිණ තමන් ගැන සොයා බලන විට සේවකයින් වඩාත් කාර්යක්ෂමව වැඩ කිරීමට පෙළඹේ. මෙයින් පෙනී යන්නේ කළමනාකරුවෙකු සේවකයෙකු දෙස බලන ආකාරය සහ ඔහුට දක්වන සැලකිල්ල ඕනෑම නවීන පහසුකමකට වඩා වටිනා බවයි.

කරුණ 4: වැටුප් උගුල - මුදලින් අතෘප්තිය නැති කළ හැකි වුවත්, අභිප්‍රේරණය ඇති කළ නොහැක

වැටුප් වැඩිවීමක් ලැබුණු විට අපට දැනෙන සතුට සදාකාලිකද? මනෝවිද්‍යාත්මකව ගත් කල, එම තෘප්තිය යම් මට්ටමකට පසු නතර වේ (Dimishing Returns). මුදල් මගින් රැකියාව පිළිබඳ ඇති අතෘප්තිය (Dissatisfaction) ඉවත් කළ හැකි වුවත්, සැබෑ අභිප්‍රේරණය (Motivation) ඇති කිරීමට නම් පිළිගැනීම සහ වෘත්තීය වර්ධනය අවශ්‍ය වේ.

මෙය තේරුම් ගැනීමට 'තේ සහ කේක්' (Tea & Cake Analogy) උදාහරණය බලන්න. සේවකයෙකුට තේ සමඟ කේක් කෑල්ලක් ලබා දීමට පටන් ගත් විට ඔහු මුලදී සතුටු වුවද, කාලයත් සමඟ එය 'සාමාන්‍ය දෙයක්' (Normalization) බවට පත් වේ. පසුව ඔහු එය ඔහුගේ 'අයිතියක්' ලෙස සලකන අතර, යම් හෙයකින් එය නතර කළහොත් ඔහු දැඩි ලෙස අසතුටට පත් වේ. මුදල් සහ බාහිර වරප්‍රසාදවලට සීමාවක් ඇති බවත්, සැබෑ අභිප්‍රේරණය රඳා පවතින්නේ සේවකයාට ලැබෙන වටිනාකම මත බවත් අප තේරුම් ගත යුතුය.

කරුණ 5: ඔබේ 'වැඩබිම් පෞරුෂය' තීරණය කරන්නේ කණ්ඩායම් බලපෑමයි

ඔබ නිවසේදී හැසිරෙන ආකාරයටම සේවා ස්ථානයේදීත් හැසිරෙනවාද? බොහෝ විට නැත. අප රැකියා ස්ථානයේදී අපගේ පෞද්ගලික හැසිරීම් පාලනය කරගන්නේ 'සමාජ පාලනය' (Social Control) නිසාය. මිනිසා සහජයෙන්ම සමාජ සත්වයෙකු වන අතර, වැඩබිම යනු හුදෙක් රාජකාරි ලැයිස්තුවක් නොව සංකීර්ණ සමාජ පද්ධතියකි.

අවිධිමත් කණ්ඩායම් (Informal Groups) සහ ඒවායේ සම්මතයන් අපගේ තීරණවලට ප්‍රබල ලෙස බලපායි. කණ්ඩායම විසින් අපව පාලනය කරන අතර, එම සමූහයෙන් කොන් නොවී සිටීමට අප 'වැඩබිම් පෞරුෂයක්' ගොඩනගා ගනිමු. මෙම කණ්ඩායම් ගතිකත්වය (Group Dynamics) නිසි ලෙස කළමනාකරණය කිරීම ආයතනයක සාර්ථකත්වයට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

නිගමනය

නූතන වැඩබිමක හදවත වන්නේ මානව සබඳතා සහ සේවක යහපැවැත්මයි (Well-being). විද්‍යාත්මකව තහවුරු වී ඇති පරිදි, සතුටුදායක සේවකයෙකු යනු ඵලදායී සේවකයෙකි (Happy Worker = Productive Worker). සැබෑ ප්‍රගතියක් කරා යාමට නම් ආයතන විසින් සේවකයාගේ චර්යාවන් සහ මානසික අවශ්‍යතා හඳුනාගත යුතුය.

අවසාන වශයෙන්, ඔබෙන්ම මෙසේ අසා බලන්න: "ඔබේ ආයතනය තුළ ඔබ සලකනු ලබන්නේ යන්ත්‍රයක කොටසක් ලෙසද, නැතහොත් හැඟීම් සහිත මිනිසෙකු ලෙසද?" මෙම ප්‍රශ්නයට ලැබෙන පිළිතුර ඔබේ වෘත්තීය ජීවිතයේ සතුට සහ සාර්ථකත්වය තීරණය කරනු ඇත.

මේ පිලිබඳ තවත් තොරතුරු දැන ගැනීමට අපගේ පහත වීඩියෝව නරඹන්න