ශ්‍රී ලංකාවේ යුක්තිය පසඳලීමේ විකාශය

අද දවසේ ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණ පද්ධතිය අප කාටත් හුරුපුරුදු දෙයකි.

නමුත් මෙම ක්‍රමවත් ව්‍යුහය, රජවරුන්ගේ නියෝග සහ යටත්විජිත බලවතුන්ගේ නීති රීති මතින් ගොඩනැඟුණු දිගු හා සංකීර්ණ ඉතිහාසයක ප්‍රතිඵලයක් බව ඔබ දන්නවාද? එම විකාශනයේ ඔබ නොදත්, පුදුම සහගත කරුණු පහක් ගැන අපි අද විමසා බලමු.

1. රජතුමා ශේෂ්ඨාධිකරණ තීරක වූ යුගයක්

යටත්විජිත යුගයට පෙර, විශේෂයෙන්ම උඩරට රාජධානියේ යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්‍රියාවලියේ අවසාන වචනය වූයේ රජතුමාය. ඔහු රටේ අවසාන විනිශ්චයකරුවා සහ බේරුම්කරුවා ලෙස කටයුතු කළ අතර, ඔහුගේ අධිකරණය "මහ නඩුව" ලෙස හැඳින්විණි.

රජුට පහළින්, ඔහුගේ අධිකරණ බලය ක්‍රියාත්මක කළ නිලධාරී පද්ධතියක් පැවතුණි. "මහා නිලධාරීන්" (අධිකාරම්වරුන් වැනි) සහ තම බල ප්‍රදේශය තුළ අධිකරණ බලතල ක්‍රියාත්මක කළ "දිසාවේ"වරුන් ඒ අතර ප්‍රධාන විය. මීට අමතරව, ගම් මට්ටමේ සුළු ආරවුල් විසඳීම සඳහා "ගම් සභා" ක්‍රියාත්මක වූ අතර, මරණයක් සම්බන්ධයෙන් කරුණු සෙවීමට "සාක්ඛි බලන්න" නමින් විශේෂ විමර්ශන ඒකකයක්ද පැවතුණි. මෙය හුදෙක් ඓතිහාසික කරුණකට වඩා වැඩි යමක් අපට කියයි; එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ යුක්තිය යනු අද මෙන් රාජ්‍යයේ ස්වාධීන කුළුණක් නොව, රජුගේ පෞද්ගලික අධිකාරියේම සෘජු දිගුවක් ලෙස සැලකූ මධ්‍යගත පාලන ක්‍රමයක් පැවති බවයි.

2. අප තවමත් ජීවත් වන්නේ ලන්දේසි නීතිය යටතේය

ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදුබඩ ප්‍රදේශ පාලනය කළ පෘතුගීසීන්, ඔවුන්ටම අනන්‍ය වූ විධිමත් නීති පද්ධතියක් මෙරටට හඳුන්වා දීමට උත්සාහ නොකළහ. මෙම පසුබිම තුළ, ලන්දේසීන්ගේ පැමිණීම නීතියේ ඉතිහාසය координально වෙනස් කළේය. ඔවුන් මෙරටට "රෝම ලන්දේසි නීතිය" නම් වූ සවිස්තරාත්මක නීති රාමුවක් හඳුන්වා දුන් අතර, පුදුමයකට මෙන් එය අදටත් ශ්‍රී ලංකාවේ "පොදු නීතිය" ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

ඔවුන් විසින් ත්‍රිস্তর අධිකරණ පද්ධතියක් ස්ථාපිත කරන ලදී. එයට ඇතුළත් වූයේ: "සිවිල් රාත්" (සිවිල් අධිකරණ), "ලෑන්ඩ් රාත්" (ඉඩම් අධිකරණ) සහ ඉහළම අධිකරණය වූ "රා්වැයන් යුස්දිති" (Raad van Justitie හෙවත් මහාධිකරණය) යි. මෙම මහාධිකරණවලට මරණ දඬුවම පැනවීමේ බලය පවා තිබිණි. ඔවුන්ගේ පරිපාලන ජාලයේ ගැඹුර පෙන්වන අපූරුම උදාහරණයක් නම්, ගාල්ලේ සහ යාපනයේ මහාධිකරණ තීන්දු වලට එරෙහිව කොළඹ මහාධිකරණයටත්, කොළඹ මහාධිකරණ තීන්දුවකට එරෙහිව බතාවියාවේ (වර්තමාන ජකර්තා) පිහිටි මහාධිකරණයටත් අභියාචනා කිරීමට අවස්ථාව තිබීමයි. නිදහස ලබා දශක ගණනාවකට පසුවත්, යටත්විජිත යුගයේ නීතිමය DNA එකක් අපගේ නූතන සිවිල් නීතියේ පදනම ලෙස නොනැසී පැවතීම ඔවුන්ගේ බලපෑමේ ගැඹුරට කදිම සාක්ෂියකි.

3. එක් රටක්, නීති පද්ධති දෙකක් (බ්‍රිතාන්‍යයන් පැමිණෙන තුරු)

බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයේ මුල් යුගයේදී ශ්‍රී ලංකාව තුළ එකිනෙකට වෙනස් අධිකරණ ක්‍රම දෙකක් ක්‍රියාත්මක විය. එකක් පහතරට මුහුදුබඩ ප්‍රදේශ සඳහා වූ අතර, අනෙක ස්වාධීනව පැවති උඩරට රාජධානිය සඳහා විය.

මෙම නීතිමය බෙදීම අවසන් කර, මුළු දිවයිනටම බලපාන තනි, ඒකාබද්ධ අධිකරණ පද්ධතියක් ප්‍රථම වරට ස්ථාපිත කරන ලද්දේ කෝල්බෲක්-කැමරන් ප්‍රතිසංස්කරණවල ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. 1833 වසරේ යුක්ති සන්නස මගින්, ඊට පෙර පැවති සහ 1801 වැනි මුල් කාලීන සන්නස් හරහා විකාශනය වෙමින් තිබූ සියලුම අධිකරණ ව්‍යුහයන් අහෝසි කර, "ක්ෂේෂ්ඨාධිකරණයකින්" සහ "දිස්ත්‍රික් උසාවි"වලින් සමන්විත නව ක්‍රමයක් බිහි කරන ලදී. මෙහි මූලික අරමුණ වූයේ, මුළු දිවයින පුරා තම යටත්විජිත පාලනය තහවුරු කරගැනීම, පරිපාලනය ප්‍රමිතිගත කිරීම සහ වාණිජ කටයුතු පහසු කිරීමයි. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ නීති ඉතිහාසයේ, ඛණ්ඩනය වූ පද්ධතිවලින් මිදී මධ්‍යගත, නූතන අධිකරණ රාමුවකට මාරුවීමේ තීරණාත්මක සංධිස්ථානයක් විය.

4. යුක්තිය පසඳලන්නේ උසාවි පමණක් නොවේ

ශ්‍රී ලංකාවේ යුක්තිය පසිඳලීමේ කාර්යය ක්ෂේෂ්ඨාධිකරණය, මහාධිකරණය වැනි සාම්ප්‍රදායික අධිකරණවලට පමණක් සීමා වී නැත. විවිධ ක්ෂේත්‍රවලට අදාළ ආරවුල් විසඳීම සඳහා පිහිටුවා ඇති විශේෂිත ආයතන සහ මණ්ඩල රැසක්ද ක්‍රියාත්මක වේ.

• කම්කරු විනිශ්චය සභා: 1950 කාර්මික ආරවුල් පනත යටතේ පිහිටුවා ඇති අතර, සේවා යෝජක-සේවක ආරවුල් විසඳීම සඳහා ක්‍රියා කරයි.
• ක්වාසී අධිකරණ: 1951 මුස්ලිම් විවාහ සහ දික්කසාද පනත යටතේ ස්ථාපිත කර ඇති අතර, මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ විවාහ සහ දික්කසාද නඩු සඳහා විශේෂිත වේ.
• සමථ මණ්ඩල: සුළු සිවිල් සහ අපරාධ ආරවුල් අධිකරණයට නොගොස්, ප්‍රජා මට්ටමින් සමථයකට පත් කිරීම සඳහා මැදිහත් වේ.
• යුධාධිකරණය (Courts Martial): ත්‍රිවිධ හමුදා සාමාජිකයින්ගේ විනය කඩකිරීම් සහ වැරදි සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරයි. හිටපු යුධ හමුදාපති සරත් ෆොන්සේකා මහතාට එරෙහිව නඩු පැවරීමත් සමඟ, යුධාධිකරණය යනු අධිකරණ බලය හිමි නීත්‍යනුකූල ආයතනයක් බව ක්ෂේෂ්ඨාධිකරණය විසින්ම තහවුරු කරන ලදී.

මෙම විශේෂිත ආයතන ජාලය, විවිධ ප්‍රජාවන්ගේ සහ වෘත්තීන්ගේ විශේෂ අවශ්‍යතාවලට සරිලන පරිදි නීති පද්ධතිය අනුවර්තනය වී ඇති ආකාරය මනාව පැහැදිලි කරයි.

5. විශේෂ නඩු සඳහා "ත්‍රිපුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ලක්"

නූතන අධිකරණ පද්ධතිය තුළ, වරදේ බරපතලකම, මහජන වැදගත්කම හෝ දේශපාලනික සංවේදීතාව සැලකිල්ලට ගෙන, ඇතැම් විශේෂ නඩු විභාග කිරීම සඳහා "ත්‍රිපුද්ගල මහාධිකරණයක්" (Trial-at-Bar) පත් කිරීමේ හැකියාව පවතී. මෙහිදී මහාධිකරණ විනිසුරුවරුන් තිදෙනෙකුගෙන් සැදුම්ලත් විනිසුරු මඩුල්ලක් විසින් නඩුව විභාග කරනු ලැබේ.

උඩතලවින්න ඝාතන නඩුව සහ දුමින්ද සිල්වා එදිරිව භාරත ලක්ෂ්මන් ප්‍රේමචන්ද්‍ර නඩුව වැනි මහත් ආන්දෝලනයට ලක් වූ නඩු විභාග වූයේ මෙවැනි ත්‍රිපුද්ගල විනිසුරු මඩුලු ඉදිරියේය. මෙහි ඇති වැදගත්කම නම්, දැඩි මහජන අවධානයට ලක්වන සහ සංකීර්ණ නඩු සඳහා ඉහළම අධිකරණමය බරක් සහ පරීක්ෂාවක් ලබා දීමයි. එමගින්, තීන්දුවේ විශ්වසනීයත්වය තහවුරු කරමින් මහජන විශ්වාසය ශක්තිමත් කිරීමට මෙම යාන්ත්‍රණය ඉවහල් වේ.

නිගමනය

එකම රජෙකුගේ අභිමතය කේන්ද්‍ර කරගත් පාලන තන්ත්‍රයක සිට, පැරණි සිරිත් විරිත්, නොනැසී පවතින යටත්විජිත නීති රාමු සහ නූතන විශේෂිත ආයතනවල සංකීර්ණ මිශ්‍රණයක් දක්වා, ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණයේ කතාව අප දූපතේ නොසන්සුන් සහ බහුවිධ ඉතිහාසය මනාව පිළිබිඹු කරයි.

අපගේ සමාජය දිගින් දිගටම විකාශනය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ යුක්තිය පසිඳලීමේ කතාවේ මීළඟ පරිච්ඡේදය කුමක් විය හැකිද?

මේ පිළිබඳ වැඩිදුර දැනගැනීමට අපගේ Podcast වැඩසටහන නරඹන්න -