ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය පිලිබඳ කාලාණුරූපික ගලායාම

 

හැඳින්වීම

ශ්‍රී ලංකාව හිටපු බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් වූ නිසා, අපගේ සම්පූර්ණ නීති පද්ධතියම ඉංග්‍රීසි නීතිය මත පදනම් වී ඇතැයි යමෙකුට සිතෙන්නට පුළුවන. කෙසේ වෙතත්, යථාර්ථය ඊට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ මෙන්ම සිත්ගන්නා සුළුය. එය විවිධ ඓතිහාසික නූල්වලින් වියන ලද අපූරු පලසක් බඳුය. මෙම ලිපියෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ නීති පද්ධතියේ සුවිශේෂී පරිණාමය පිළිබඳ ඔබව පුදුමයට පත් කරන, බලගතු කරුණු හතරක් අපි ගවේෂණය කරමු.

1. අපේ පොදු නීතිය ඉංග්‍රීසි නෙවෙයි, රෝම-ලන්දේසි!

බොහෝ දෙනා පුදුමයට පත් කරවන කරුණ නම් ශ්‍රී ලංකාවේ පොදු නීතිය (common law) ඉංග්‍රීසි නීතිය නොව රෝම-ලන්දේසි නීතිය වීමයි. ලන්දේසි යටත් විජිත සමයේදී (වර්ෂ 1656-1796), රෝම-ලන්දේසි නීතිය දිවයිනේ ප්‍රධාන නීති පද්ධතිය ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍යයන් පාලනය අත්පත් කරගත් පසු, පැවති රෝම-ලන්දේසි ක්‍රමය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිස්ථාපනය කරනවා වෙනුවට එය දිගටම පවත්වාගෙන යාමට තීරණය කළහ. මෙය හුදෙක් අහඹු තීරණයක් නොව, කැම්බල් එදිරිව හෝල් නඩුවෙන් තහවුරු වූ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ප්‍රතිපත්තියට අනුකූල විය. එම ප්‍රතිපත්තිය වූයේ, යටත් කරගත් ප්‍රදේශවල පැවති නීති ක්‍රම, ඉංග්‍රීසි මූලධර්මවලට පටහැනි නොවන තාක්, දිගටම ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ හැරීමයි. මේ නිසා, යම්කිසි කරුණක් සම්බන්ධයෙන් නිශ්චිත පුද්ගල නීතියක් හෝ ව්‍යවස්ථාපිත නීතියක් නිහඬ වන විට අදාළ වන නීතිය ලෙස රෝම-ලන්දේසි නීතිය ශ්‍රී ලංකාවේ "පොදු නීතිය" සහ "ශේෂ නීතිය" (residuary law) ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. අනෙකුත් බොහෝ හිටපු බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවල ඉංග්‍රීසි පොදු නීතිය ස්ථාපිත කිරීමේ රටාවෙන් ශ්‍රී ලංකාව බැහැර වීම මෙම කරුණ පුදුම සහගත එකක් බවට පත් කරයි.

2. එක රටක්, නීති පද්ධති ගණනාවක්: පුද්ගල නීතියේ විවිධත්වය

මෙම නීතිමය විවිධත්වය, යටත් විජිත යුගයටත් පෙර සිට පැවති සිංහල, දෙමළ, සහ මුස්ලිම් ප්‍රජාවන්ට අනන්‍ය වූ චාරිත්‍ර හා සම්ප්‍රදායන්ගෙන් උරුම වූවකි. ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම පුරවැසියන් එකම නීති මාලාවකට යටත් නොවන අතර, පොදු රෝම-ලන්දේසි නීතියට අමතරව, විවිධ ප්‍රජාවන් සඳහා බලපැවැත්වෙන විශේෂිත "පුද්ගල නීති" පද්ධතියක් ද අප සතුව ඇත. මෙය නීතිමය බහුවිධතාවය (legal pluralism) ලෙස හැඳින්වේ.

ප්‍රධාන පුද්ගල නීති පද්ධති කිහිපයක් මෙසේය:

• උඩරට නීතිය (Kandyan Law): මෙය සිංහල උඩරැටියන් විෂයෙහි අදාළ වේ.
• තේසවලාමෛ නීතිය (Thesawalamai Law): "භූමියේ චාරිත්‍ර" යන අරුත දෙන මෙම නීතිය, යාපන පළාත තුළ සිටින මලබාර් වාසිකයන් විෂයෙහි අදාළ වේ.
• මුස්ලිම් නීතිය (Muslim Law): මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ කුමන ප්‍රදේශයක ජීවත් වුවද, සියලුම මුස්ලිම් ජාතිකයන් සඳහා මෙය එක ලෙස අදාළ වීමයි.

මෙම නීතිමය විවිධත්වය ශ්‍රී ලාංකික නීති පද්ධතියේ මූලික ලක්ෂණයක් ලෙස අවබෝධ කර ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.

3. ඉංග්‍රීසි නීතියේ "රහස් ආක්‍රමණය"

රෝම-ලන්දේසි නීතිය අපගේ පොදු නීතිය ලෙස පැවතියද, බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේදී ඉංග්‍රීසි නීතිය ශ්‍රී ලංකා නීති පද්ධතියට ඉතා ප්‍රබල ලෙස බලපෑම් කළේය. දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදීන් වන හේලෝ (Hahlo) සහ ඛාන් (Khan) විසින් ඉදිරිපත් කළ උපමාව මෙම ක්‍රියාවලිය මනාව විස්තර කරයි:

"රාජකීය කොමිෂන් සභාවල සහ ප්‍රසිද්ධ සාකච්ඡාවල තූර්ය වාදන හඬ මැද්දේ ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය නැමැති රජ මාවත දිගේ සමහර ඉංග්‍රීසි නීති සිද්ධාන්ත අපගේ නීතියට ප්‍රසිද්ධියේ පිවිසියේය. තවත් සමහර නීති ලක්‍ෂණ නිහඬවම සහ හොර රහසේ අතුරු පාරවල් සහ අඩි පාරවල් ඔස්සේ අපගේ නීතියට ඇතුළු වූ බවයි."

මෙම 'රජ මාවත' වූයේ බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් විවෘතව පැනවූ ආඥා පනත් වැනි ව්‍යවස්ථා සම්පාදනයයි. එහෙත්, 'අතුරු පාරවල් සහ අඩි පාරවල්' වූයේ ඉංග්‍රීසි විනිසුරුවන් විසින් නඩු තීන්දු හරහා ක්‍රමානුකූලව අපගේ නීතියට ඇතුල් කළ ඉංග්‍රීසි නීති මූලධර්මයන්ය. මෙම බලපෑම විශේෂයෙන්ම වාණිජ නීතිය වැනි ක්ෂේත්‍රවල ඉතා ප්‍රබලව දැකගත හැකිය.

4. විවාහය, ආගම සහ නීතිය: දශක තුනක නීතිමය ගැටුමක්

පොදු නීතිය සහ පුද්ගල නීතිය අතර ඇතිවිය හැකි සංකීර්ණ ගැටුම් සඳහා කදිම උදාහරණයක් සපයන සත්‍ය නීතිමය සිදුවීම් මාලාවක් මෙසේය. ගැටලුව වූයේ: පොදු නීතිය යටතේ (සාමාන්‍ය විවාහ ආඥා පනත) විවාහ වූ පුද්ගලයෙකුට, ඉස්ලාම් ආගම වැළඳගෙන, එම විවාහය නීත්‍යානුකූලව අවලංගු නොකර මුස්ලිම් නීතිය යටතේ දෙවන විවාහයකට එළඹිය හැකිද යන්නයි.

මෙම නීතිමය විවාදය ආරම්භ වූයේ 20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී නොව, ඊට ශතවර්ෂයකටත් පමණ පෙරය. රැජින එදිරිව ඔබේසේකර (1889) නඩුවේදී, ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඒ වන විටත් තීන්දු කර තිබුණේ, පළමු විවාහය අවලංගු නොකර ඉස්ලාම් ආගම වැළඳ ගැනීමෙන් පසු සිදුකරන දෙවන විවාහයක් ද්වි විවාහය නමැති අපරාධය වන බවයි.

කෙසේ වෙතත්, මෙම ස්ථාවර දේශීය පූර්වාදර්ශය, නීතිපති එදිරිව රීඩ් (1964) නඩුවේදී බ්‍රිතාන්‍යයේ රාජාධිකරණය (Privy Council) විසින් උඩුයටිකුරු කරන ලදී. ඔවුන් තීන්දු කළේ යම් පුද්ගලයෙකු ඉස්ලාම් ආගම වැළඳ ගැනීමෙන් පසු සිදුකරන එවැනි දෙවන විවාහයක් වලංගු බවයි. මෙම බාහිර අධිකරණ මැදිහත්වීම, පුරා වසර 30කට අධික කාලයක් ශ්‍රී ලංකාව තුළ පැවති "දෝෂ සහගත නෛතික තත්ත්වයක්" නිර්මාණය කළේය.

මෙම තත්ත්වය නිවැරදි කරමින්, ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සිය මුල් ස්ථාවරය යළි තහවුරු කළේ අබේසුන්දර එදිරිව අබේසුන්දර (1995) ඓතිහාසික නඩුවේදීය. එහිදී පංච පුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ලක් විසින් රීඩ් නඩුවේ තීන්දුව සම්පූර්ණයෙන්ම නිෂ්ප්‍රභ කරන ලදී. අවසාන තීන්දුව වූයේ, ඒක භාර්යා විවාහයක් නීත්‍යානුකූලව අවසන් නොකර, ඉස්ලාම් ආගම වැළඳ ගැනීමෙන් පසු සිදුකරන දෙවන විවාහයක් වලංගු නොවන බවත්, එම පුද්ගලයා දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයේ 362 (ආ) වගන්තිය යටතේ ද්වි විවාහය නමැති අපරාධයට වරදකරු වන බවත්ය.

මෙම නාටකීය සිදුවීම් මාලාව, යටත් විජිත අධිකරණ අධීක්ෂණය සහ දේශීය නීති විද්‍යාවේ ස්වාධීන සංවර්ධනය අතර පැවති සංකීර්ණ සහ ඇතැම් විට ආතති සහගත අන්තර් සම්බන්ධතාව මනාව විදහා දක්වයි.

අවසාන සිතුවිල්ල

ශ්‍රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය යනු තනි ඒකලිත ව්‍යුහයක් නොව, දේශීය චාරිත්‍ර, රෝම-ලන්දේසි පදනම සහ ඉංග්‍රීසි බලපෑම් යන විවිධ නූල්වලින් වියන ලද සුවිශේෂී, ජීවමාන පලසකි. මෙම උරුමය අවබෝධ කර ගැනීම අපගේ වර්තමානය තේරුම් ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ. ඒ අනුව අප අපගෙන්ම මෙසේ විමසිය යුතුය: මෙම සංකීර්ණ නීතිමය උරුමය අද දවසේ අපගේ අනන්‍යතාවය සහ අනාගතය හැඩගස්වන්නේ කෙසේද?

මේ පිළිබඳ වැඩිදුර දැනගැනීමට අපගේ Podcast වැඩසටහන නරඹන්න -