පුවත්පතක් හෝ සඟරාවක් සඳහා ලිවීම කියන එක විශේෂම රචනා ශෛලියක්

 

සෑම දිනකම උදෑසන ඔබ පුවත්පතක් අතට ගන්නවා විය හැකියි. නැතහොත් අන්තර්ජාලය ඔස්සේ ප්‍රවෘත්ති වෙබ් අඩවියකට පිවිසෙනවා විය හැකියි. අප බොහෝ දෙනෙක් දිනපතාම කරන මෙම සරල ක්‍රියාව පිටුපස, අප නොදකින, ප්‍රවෘත්තියේ නොපෙනෙන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයක් සැඟවී තිබේ. එය නීතිරීති, සියුම් ශිල්පීය ක්‍රම සහ ඓතිහාසික බලවේග වලින් පිරුණු ලෝකයකි. අප කියවන සෑම ප්‍රවෘත්තියක්ම, සෑම සිරස්තලයක්ම සහ සෑම මතයක්ම හැඩගස්වන්නේ එම නොපෙනෙන ලෝකයයි.

මෙම ලිපිය, පුවත්පත් කලාවේ තිරය පිටුපසට එබී බැලීමකි. සාමාන්‍ය පාඨකයෙකු ලෙස අපට මතුපිටින් පෙනෙන දෙයට වඩා ගැඹුරු, වඩා පුදුම සහගත කතාවක් එහි පවතින බව ඔබට පෙන්වා දීම මෙහි අරමුණයි.

මෙම ලිපියෙන් අප හෙළිදරව් කරන්නේ මුද්‍රිත පුවත්පත් කලාවේ වඩාත්ම බලගතු සහ පුදුම සහගත වෙළඳ රහස් හතරකි. මෙම මූලධර්ම තේරුම් ගැනීම, ඔබ ප්‍රවෘත්ති පරිභෝජනය කරන ආකාරය පමණක් නොව, මෙම තොරතුරු යුගයේ ඔබව දැනුවත් පාරිභෝගිකයෙකු බවට පත් කරනු ඇත.

1. යටිකුරු පිරමිඩය: පාඨකයාටත් වඩා සංස්කාරකට පහසු වූ අපූරු උපක්‍රමය

පුවත්පත් ප්‍රවෘත්ති ලියැවෙන විශේෂිත ශෛලියක් ඇත. එය "යටිකුරු පිරමිඩ ශෛලිය" (Inverted Pyramid Style) ලෙස හැඳින්වේ. මෙහිදී, ප්‍රවෘත්තියක වඩාත්ම වැදගත් තොරතුරු (කවුද?, කුමක්ද?, කවදාද?, කොහේද?, ඇයි? යන කරුණු) පළමු ඡේදයේම ලබා දෙන අතර, ඉන් අනතුරුව එන ඡේද වලින් ක්‍රමයෙන් වැදගත්කම අඩු විස්තර ඉදිරිපත් කෙරේ. කාර්යබහුල පාඨකයාට මුල් ඡේදය පමණක් කියවා ප්‍රවෘත්තියේ හරය වටහා ගැනීමට මෙය උපකාරී වන බව සාමාන්‍ය පිළිගැනීමයි.

නමුත් මෙහි සැඟවුණු, වඩාත් ප්‍රායෝගික හේතුවක් තිබේ. මෙම ශෛලිය බිහිවීමට ප්‍රධාන වශයෙන්ම බලපෑවේ පාඨකයාගේ පහසුවටත් වඩා සංස්කාරකවරයාගේ අවශ්‍යතාවයයි. මුද්‍රිත පුවත්පතක පිටුවක ඇත්තේ සීමිත භෞතික ඉඩකි. අවසන් මොහොතේ ලැබෙන දැන්වීමකට හෝ වඩා වැදගත් හදිසි ප්‍රවෘත්තියකට ඉඩ ලබා දීමට අවශ්‍ය වූ විට, සංස්කාරකවරයාට දැනට පවතින ප්‍රවෘත්ති කෙටි කිරීමට සිදුවේ. යටිකුරු පිරමිඩ ශෛලිය නිසා, ප්‍රවෘත්තියේ හරයට හානියක් නොවන සේ පිටුවේ ඉඩකඩ අනුව අගින් කොටස් කපා දැමීමට හැකිවීම සංස්කාරකවරයාට ලැබුණු විශාලතම වාසිය විය.

වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, අද ඩිජිටල් මාධ්‍යයේ පවා අප දකින ප්‍රවෘත්ති ව්‍යුහය හැඩගස්වා ඇත්තේ, මුද්‍රණ යන්ත්‍රයේ යුගයේ පැවති භෞතික සීමාවක අවතාරය විසිනි.

2. සිරස්තලය ලිවීම: වචන වලින් කරන කලාත්මක ගනුදෙනුවක්

සිරස්තලයක් යනු ප්‍රවෘත්තියේ සාරාංශයක් පමණක් යැයි ඔබ සිතනවා විය හැක. එහෙත් පුවත්පත් කලාවේදී, "සිරස්තල ලිවීම කලාවකි". එහි අරමුණ තොරතුරු සාරාංශ කිරීමට පමණක් සීමා නොවේ. සීමිත ඉඩකඩක් තුළ, වචන හරඹ යොදා පාඨකයාගේ අවධානය ක්ෂණිකව ග්‍රහණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධානතම කාර්යයයි.

මෙම කලාවේ ඇති එක් ප්‍රධාන රීතියක් නම්, සිරස්තල හැමවිටම වර්තමාන කාලයෙන් ලිවීමයි. ප්‍රවෘත්තියට අදාළ සිදුවීම ඊයේ සිදුවූවක් වුවද, "ගාලු මාළු මිල නැග්ගේය" (අතීත කාලය) ලෙස නොව, "ගාලු මාළු මිල නගී" (වර්තමාන කාලය) ලෙස යොදනු ලබයි. මෙය පාඨක මනෝවිද්‍යාව ඉලක්ක කරගත් සියුම් උපක්‍රමයකි. සිදුවීම අතීතයේ වුවද, වර්තමාන කාලය භාවිතා කිරීමෙන් එයට නැවුම් බවක් (Immediacy) සහ හදිසි බවක් ආරෝපණය කර, එය කියවීමට පාඨකයා පොළඹවයි.

මෙම කලාත්මක බව 1950 දශකයේ 'ලංකාදීප' පුවත්පතේ සිරස්තල වලින් මනාව පැහැදිලි වේ. ඔවුන් එළිසමය (rhyme) සහ අනුප්‍රාසය (alliteration) වැනි කාව්‍යමය ලක්ෂණ ඉතා නිර්මාණශීලීව භාවිතා කළහ.

• මල් කැමති අග ඇමති
• මැති සබේ හබේ අධිකරණයට තැබේ
• හඬ වැඩියි දඩ වදියි

මෙම උදාහරණ වලින් පෙනී යන්නේ, විශිෂ්ට සිරස්තලයක් යනු හුදු තොරතුරක් නොව, කාව්‍ය පදයක් සේම මතකයේ රැඳෙන, කලාත්මක නිර්මාණයක් විය හැකි බවයි.

3. භාෂාවේ ද්විත්ව භූමිකාව: නව වචන හදන්නා සහ "පොදු වැරදි" පතුරවන්නා

පුවත්පත්, භාෂාවක් කෙරෙහි ද්විත්ව බලපෑමක් (dual impact) ඇති කරයි. එක අතකින් එය භාෂාවේ වර්ධනයට අතිශයින්ම උපකාරී වන අතර, අනෙක් අතට එය භාෂාව විකෘති කිරීමටද හේතු විය හැක.

ධනාත්මක කාර්යභාරය වන්නේ භාෂාව නවීකරණය කිරීමයි. දේශපාලනය, තාක්ෂණය වැනි ක්ෂේත්‍රවල ඇතිවන නව සංකල්ප සඳහා "නව වදන්, නවෝක්ති" හඳුන්වා දෙමින් ඒවා ජනතාව අතර ප්‍රචලිත කිරීමට පුවත්පත් ඉතිහාසය පුරාම විශාල මෙහෙවරක් ඉටු කර ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, අද අප එදිනෙදා භාවිතා කරන 'අන්තර්ජාලය' වැනි වචන ජනතාව අතරට ගෙන ගොස් ප්‍රචලිත කිරීමේදී පුවත්පත් තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

නමුත්, එහි සෘණාත්මක පැතිකඩක්ද තිබේ. පුවත්පත් කලාව යනු නිරන්තරයෙන්ම කාලයත් සමඟ කරන තරඟයකි. නියමිත වේලාවට පුවත්පත මුද්‍රණය කිරීමේ දැඩි පීඩනය ("Deadlines") හමුවේ, ඇතැම් විට භාෂාමය සහ ව්‍යාකරණමය දෝෂ සිදුවිය හැක. පුවත්පතක් යනු සමාජයේ පිළිගත්, බලයක් ඇති මාධ්‍යයක් නිසා, එහි පළවන මෙම වැරදි, "පොදු වැරදි" (common errors) ලෙස සමාජය පුරා පැතිරී, භාෂාව දූෂණය වීමට පවා ඉඩ ඇත.

මෙම අභ්‍යන්තර ගැටුම පහත උද්ධෘතයෙන් මනාව පැහැදිලි වේ:

ජනමාධ්‍යවේදියා නිරන්තරයෙන් 'කාලය' (deadlines) සමග තරඟ කළ යුතුය. මෙම වේගය සහ පීඩනය හමුවේ, නිරවද්‍යතාවය සහ භාෂාමය නිවැරදි බව ගිලිහී යා හැක.

මේ අනුව, පුවත්පතක ඇති වටිනාකම තීරණය කරන 'වේගය' ම, එය විසින් ගොඩනගන භාෂාවටම අනතුරක් විය හැකි වීම, පුවත්පත් කලාවේ ඇති මූලික පරස්පරතාවයකි.

4. කතුවැකිය සහ තීරු ලිපිය: ආයතනයේ හඬ සහ පුද්ගලයාගේ හඬ

පුවත්පතක පළවන මතවාදී ලිපි සියල්ලම එක සමාන යැයි බොහෝ දෙනෙක් සිතති. එහෙත්, පුවත්පත් තුළ මතවාදී ලිපි වර්ග දෙකක් අතර ඉතා පැහැදිලි සහ වැදගත් වෙනසක් පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. එනම් 'තීරු ලිපිය' (Column) සහ 'කතුවැකිය' (Editorial) යි.

'තීරු ලිපියක්' (Column) යනු තනි පුද්ගල ලේඛකයෙකුගේ පෞද්ගලික මතයයි. එම ලේඛකයාටම ආවේණික වූ භාෂා ශෛලියක් ("ආවේණික භාෂා ශෛලිය") එහි දක්නට ලැබෙන අතර, එය බොහෝ විට ලේඛකයාගේ සැබෑ නමින් හෝ 'වගතුග' වැනි නිර්භීත ආරූඪ නාමයකින් (pseudonym) පළ වේ.

ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ව, 'කතුවැකිය' (Editorial) යනු සම්පූර්ණ පුවත්පත් ආයතනයේම නිල මතයයි ("පුවත්පතේ මතය"). එය නිර්නාමිකව පළ වේ. එහි අරමුණ හුදෙක් මතයක් ප්‍රකාශ කිරීම පමණක් නොව, එයට පැහැදිලි අරමුණු ත්‍රිත්වයක් ඇත: (1) මහජන මතයට බලපෑම් කිරීම, (2) විවේචනාත්මක චින්තනය ප්‍රවර්ධනය කිරීම, සහ (3) යම් ගැටලුවක් සම්බන්ධයෙන් ජනතාව ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට පෙළඹවීම.

මෙම වෙනස ඉතා වැදගත් වේ. මන්ද, එය පුවත්පතකට තම ආයතනික ස්ථාවරය (කතුවැකිය හරහා) ප්‍රකාශ කරන අතරම, ඇතැම් විට ඊට පරස්පර විරෝධී මත දරන විවිධ ලේඛකයින්ට (තීරු ලිපි හරහා) ඉඩකඩක් ලබා දීමට අවස්ථාව සලසයි.

නිගමනය

මෙම ලිපියෙන් අප දුටුවේ අප දිනපතා කියවන පුවත්පතේ පිටු අතර සැඟවුණු, සුවිශේෂී නීතිරීති සහ ශිල්පීය ක්‍රම පවතින බවයි. ප්‍රවෘත්තියක ව්‍යුහය පාඨකයාටත් වඩා සංස්කාරකවරයාගේ පහසුව සඳහා සකස් වී ඇති බවත්, සිරස්තලයක් යනු වියළි තොරතුරකට වඩා කලාත්මක නිර්මාණයක් බවත්, භාෂාව ගොඩනැගීමට මෙන්ම විනාශ කිරීමටද පුවත්පතට බලයක් ඇති බවත්, එහි පළවන සෑම මතයක්ම එකම හඬකින් ප්‍රකාශ නොවන බවත් අප ඉගෙන ගත්තෙමු.

විශේෂයෙන්ම සැලකිය යුතු කරුණ නම්, මුද්‍රිත මාධ්‍යයේ මෙම භෞතික සහ ව්‍යුහාත්මක සීමාවන් විසින් නිර්මාණය කළ ශිල්පීය ක්‍රම, අසීමිත ඉඩකඩක් සහිත ඩිජිටල් අවකාශය තුළ තවමත් නොදැනුවත්වම අප විසින් භාවිතා කරනු ලැබීමයි. මෙම කරුණු මනසේ තබාගෙන, අවසන් වශයෙන් සිතා බැලීමට එක් පැනයක් ඉතිරිව ඇත:

ඩිජිටල් මාධ්‍ය සහ සමාජ ජාලා යුගයේ, දශක ගණනාවක් පැරණි මෙම පුවත්පත් මූලධර්ම තවමත් වලංගු ද? නැතිනම් අපට නව නීති මාලාවක් අවශ්‍ය ද?