පුස්කොළේ සිට ස්මාර්ට්ෆෝනය දක්වා: සිංහල අකුරුවල සැඟවුණු තාක්ෂණික කතාව

හැඳින්වීම (Introduction)

ඔබ කවදා හෝ සිතා තිබේද සිංහල අකුරු ඇයි මෙතරම් වටකුරු කියා? නැත්නම් අපි වචන අතර හිස්තැන් තබන්නට පටන් ගත්තේ ඇයි කියා? මෙම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු භාෂාවේ ඉතිහාසය තුළ පමණක් නොව, එය ලියූ තාක්ෂණයේ ඉතිහාසය තුළද සැඟවී තිබේ. සිංහල අක්ෂරවල පරිණාමය යනු පුස්කොළයේ සිට ස්මාර්ට්ෆෝනය දක්වා වූ තාක්ෂණික මෙවලම් අපගේ ලේඛන කලාවට බලපෑම් කළ ආකාරය පිළිබඳ විස්මිත කතාවකි. එම ගමනේ වඩාත්ම පුදුම සහගත සහ බලගතු අවස්ථා පහක් මෙහිදී අපි හෙළිදරව් කරමු.

1. අපේ අකුරු වටකුරු වුණේ අලංකාරයට නොව, තාක්ෂණික සීමාවක් නිසාය

අප කවුරුත් දකින සිංහල අක්ෂරවල ඇති වටකුරු, ලාලිත්‍යමය ස්වභාවය හුදු සෞන්දර්යාත්මක තේරීමක ප්‍රතිඵලයක් නොවේ. එය ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා අපගේ ප්‍රධාන ලේඛන මාධ්‍යය වූ පුස්කොළයේ භෞතික සීමාවන් නිසා ඇති වූවකි.

පුස්කොළ පතක නාරටි දිගේ සෘජු, කෝණික රේඛා ඇඳීමට උත්සාහ කළහොත් එය පහසුවෙන් ඉරී යයි. මෙම භෞතික බාධකය මඟහරවා ගැනීම සඳහා, ලියන්නන් සෘජු රේඛා වෙනුවට වටකුරු හැඩතල භාවිතා කිරීමට ක්‍රමයෙන් හුරු විය. මෙම සංසිද්ධිය ‘තාක්ෂණික නියතිවාදය’ (Technological Determinism) සඳහා කදිම උදාහරණයකි. එනම්, භාවිතා කරන තාක්ෂණය විසින්ම නිමැවුමේ ස්වරූපය සහ ව්‍යුහය තීරණය කිරීමයි. අවසානයේ, අපගේ අක්ෂර මාලාවේ මූලික සෞන්දර්යය තීරණය වූයේ කලාත්මක තේරීමකින් නොව, භෞතිකමය බලපෑමක් මගිනි.

2. වචන අතර හිස්තැන් (Spaces) යනු බටහිර තාක්ෂණයෙන් පැටවූවකි

ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා සිංහල ලියා ඇත්තේ වචන අතර හිස්තැන් නොමැතිව, අඛණ්ඩ ශෛලියකිනි. scriptio continua ලෙස හැඳින්වූ මෙම ක්‍රමයේදී වාක්‍යයක අවසානය සනිටුහන් කළේ තිතකින් නොව ‘කුණ්ඩලිය’ නම් සංකේතයකිනි.

මෙම සම්ප්‍රදාය එක රැයින් වෙනස් වූයේ 18 වන සියවසේදී ලන්දේසීන් විසින් මුද්‍රණ යන්ත්‍රය හඳුන්වා දීමත් සමඟය. වචන අතර හිස්තැන් තැබීම සිංහල භාෂාවේ ස්වාභාවික පරිණාමයක් නොවීය. මුද්‍රිත පිටුවක වචන, වම් සහ දකුණු දාරවලට එක එල්ලේ සකස් කිරීමේ (Justification) යාන්ත්‍රික අවශ්‍යතාව සපුරාලීම සඳහා, වචන අතර හිස්තැන් ඇතුළත් කිරීම මුද්‍රණ තාක්ෂණයට අත්‍යවශ්‍ය විය. මෙය තාක්ෂණික නියතිවාදයේ තවත් ප්‍රබල නිදසුනකි: මුද්‍රණ යන්ත්‍රයේ යාන්ත්‍රික අවශ්‍යතාවක්, සියවස් ගණනක් පැරණි කියවීමේ සංස්කෘතියක් සදහටම වෙනස් කළේය.

"මෙම වෙනස, අඛණ්ඩව කියවීමේ පුස්කොළ සම්ප්‍රදාය බිඳ දමා, සිංහල පාඨයේ දෘශ්‍ය ව්‍යුහය සහ පාඨකයාගේ සංජානන ක්‍රියාවලිය මූලික වශයෙන් වෙනස් කළේය."

3. යතුරුලියනය නොදැනුවත්වම සිංහල භාෂාව ඩිජිටල් යුගයට සූදානම් කළේය

20 වන සියවසේදී, ස්වර-ව්‍යංජන සංයෝගවලින් පිරුණු සංකීර්ණ සිංහල අක්ෂර මාලාව යාන්ත්‍රික යතුරුලියනයකට (Typewriter) අනුවර්තනය කිරීම විශාල අභියෝගයක් විය. යතුරුලියනයේ පැවති දැඩි යාන්ත්‍රික සීමාවන් නිසා, ‘බැඳි අකුරු’ (උදා: න්ද, ශ්‍ර) සහ ‘රේඵය’ වැනි සංකීර්ණ අක්ෂර රූප යතුරු ලියනය කිරීම අතිශය දුෂ්කර විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, එම සංකීර්ණ අක්ෂර ක්‍රමයෙන් රාජකාරී භාවිතයෙන් ඉවත් වී, ඒ වෙනුවට ‘න’ සහ ‘ද’ ලෙස වෙන වෙනම ලිවීම වැනි සරල ක්‍රම ප්‍රචලිත විය. යතුරුලියනය පුහුණු වූ ලිපිකරුවන් සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් දහස් ගණනක් අතින් මෙම 'සරල කළ' ලේඛන ක්‍රමය රට පුරා රාජකාරී සම්මතය බවට පත්විය.

මෙම සරල කිරීමේ පුදුම සහගත ප්‍රතිවිපාකය වූයේ, එය නොදැනුවත්වම සිංහල භාෂාව ඩිජිටල් යුගයට සූදානම් කිරීමයි. යතුරුලියනයේ යාන්ත්‍රික සීමාවන්, භාෂාවේ සංකීර්ණත්වය මත පැටවූ මෙම සරල කිරීම, නොදැනුවත්වම ඩිජිටල් අනාගතය තීරණය කළේය. දශක කිහිපයකට පසු පැමිණි මුල්කාලීන 8-bit පරිගණකවලට, සාම්ප්‍රදායික සිංහලයේ තිබූ දහස් ගණනක් වූ සංකීර්ණ අක්ෂර රූප හැසිරවීමට කිසිසේත්ම හැකියාවක් නොතිබිණි. එහෙයින්, යතුරුලියනය නමැති "පැරණි" තාක්ෂණයේ සීමාවන්, අනාගතයේ අධි-තාක්ෂණික ගැටලුවකට අහම්බෙන් විසඳුමක් ලබා දුන්නේය. එය පරිගණක කේත සඳහා මූලික පදනම බවට පත් වූ තථ්‍ය සම්මතයක් (de facto standard) නිර්මාණය කළේය.

4. අද අප Facebook හි ලියන භාෂාව ගැන දශක ගණනකට පෙර අනාවැකි පළවිය

20 වන සියවසේදී සිංහල භාෂාව තුළ විධිමත්, සංකීර්ණ ලේඛන ව්‍යවහාරය (ග්‍රන්ථ වහර) සහ එදිනෙදා කතා කරන භාෂාව (කට වහර) අතර විශාල පරතරයක් (Diglossia) පැවතුණි. මෙම පරතරය නූතන සන්නිවේදනයට බාධාවක් බව අජිත් තිලකසේන වැනි භාෂා ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් තර්ක කළහ.

ඔහු මෙම අන්ත දෙක අතර ‘මැදි වහරක්’ (A Middle Path) සඳහා යෝජනා ඉදිරිපත් කළේය. එය කට වහරට සමීප, වඩාත් සරල, නූතන ලේඛන ශෛලියක් විය. ඔහුගේ මෙම සංකල්පය නිල වශයෙන් සම්මත නොවූවද, එය අනාගතය පිළිබඳ අනාවැකියක් විය. අද අප සමාජ මාධ්‍යවල දකින අවිධිමත්, වේගවත්, කට වහරට නැඹුරු වූ ලේඛන ශෛලිය, තිලකසේනගේ ‘මැදි වහර’ සංකල්පයේ ස්වාභාවික, පාලනයකින් තොර සැබෑ වීමක් ලෙස දැකිය හැකිය.

5. තාක්ෂණයට අපේ භාෂාවේ සංකීර්ණත්වය හැසිරවිය හැකි වුවද, දැන් එය සරල කරන්නේ අපමය

1990 දශකයේදී, පොදු සම්මතයක් නොමැති වීම නිසා එක් පරිගණකයක ටයිප් කළ ලේඛනයක් තවත් පරිගණකයක කියවීමට නොහැකි වූ "ඩිජිටල් බැබිලෝනියාවක්" නිර්මාණය විය. මෙම තත්ත්වය සිංහල භාෂාව "ඩිජිටල් වඳවී යෑමේ" තර්ජනයට ලක් කළේය. ගෝලීය යුනිකෝඩ් (Unicode) සම්මතය හඳුන්වා දීම, භාෂාවේ ඩිජිටල් පැවැත්ම සුරක්ෂිත කළ ඓතිහාසික ජයග්‍රහණයකි. අද වන විට, ICTA ආයතනයේ 'Level 3' අකුරු මෝස්තර වැනි තාක්ෂණයන්ට, ඓතිහාසික සිංහලයේ ඇති සියලුම සංකීර්ණ අක්ෂර පවා නිරූපණය කළ හැකිය.

මෙම ගමනේ උච්චතම උත්ප්‍රාසය මෙහිදී හමුවේ. ඉතිහාසය පුරා, පුස්කොළයේ සිට යතුරුලියනය දක්වා තාක්ෂණයන් අපේ භාෂාවට කීවේ, 'ඔබ මා හට හැසිරවිය හැකි වන පරිදි සරල විය යුතුය' කියාය. එහෙත් අද, යුනිකෝඩ් තාක්ෂණය භාෂාවට කියන්නේ, 'ඔබේ ඓතිහාසික සියලු සංකීර්ණත්වය මට හැසිරවිය හැකිය' කියාය. නමුත් දැන්, එම සංකීර්ණත්වය ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ තාක්ෂණය නොව, අපිමය.

"භාෂාවේ ස්වරූපය සහ දිශානතිය තීරණය කරනු ලබන්නේ එම තාක්ෂණය භාවිතා කරන සන්නිවේදන ප්‍රජාව (community of users) විසින්මය."

අවසානය (Conclusion)

සිංහල භාෂාවේ ඉතිහාසය පුරාවටම, තාක්ෂණය සහ එය භාවිතා කරන මිනිසුන් නිරන්තර සංවාදයක යෙදෙමින්, එක්ව භාෂාව නිර්මාණය කර තිබේ. එසේ නම්, අනාගතය පිළිබඳව අපට ඇසිය හැකි පැනය මෙයයි: සිංහල භාෂාවේ අනාගතය තීරණය කරනු ඇත්තේ එහි ඓතිහාසික නීති රීති විසින්ද, නැතහොත් අපගේ මාපටැඟිල්ලේ වේගය විසින්ද?