සැබෑ නායකයෙකු යනු කාර්යයන් සම්පූර්ණ කරගැනීමට, තම අනුගාමිකයන්ගේ ලෝකය දකින ආකාරය වෙනස් කරන පුද්ගලයෙකි.

වර්තමාන සංකීර්ණ ව්‍යාපාරික පරිසරය තුළ බොහෝ කළමනාකරුවන් මුහුණ දෙන ප්‍රධානතම අභියෝගය වන්නේ තාක්ෂණික ගැටලු නොව, තම කණ්ඩායම මෙහෙයවීමේ අපහසුවයි. බොහෝ දෙනා නායකත්වය යනු හුදු නියෝග දීමේ බලයක් ලෙස වටහා ගත්තද, කළමනාකරණ මනෝවිද්‍යාවට අනුව එය "මානව සාධකය" (Human Factor) මත පදනම් වූ ගැඹුරු විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශයකි. සැබෑ නායකයෙකු යනු හුදෙක් කාර්යයන් සම්පූර්ණ කරන්නෙකු නොව, තම අනුගාමිකයන්ගේ ලෝකය දකින ආකාරය වෙනස් කරන "පරිවර්තනීය" (Transformational) පුද්ගලයෙකි.

ප්‍රවීණ ආයතනික උපදේශකයෙකු ලෙස, සාම්ප්‍රදායික කළමනාකරණ පොත්වල ඔබ නොදකින, නමුත් ප්‍රායෝගික ලෝකයේ නායකත්වය තීරණය කරන තීරණාත්මක රහස් 5ක් මෙසේ විශ්ලේෂණය කරමි.

1. "හොඳම" නායකත්ව ශෛලියක් කියා දෙයක් නැත (Situational Leadership)

කළමනාකරණ විද්‍යාවේ අප උගන්වන වැදගත්ම පාඩම වන්නේ "සියල්ලටම ගැලපෙන එකම විසඳුමක්" (One size fits all) නොමැති බවයි. සාර්ථක නායකයෙකු සතු විය යුතු ප්‍රධානතම නිපුණතාවය වන්නේ "අවස්ථානුකූල නායකත්වයයි". මෙහිදී ඔබ නායකයෙකු ලෙස තීරණ ගත යුත්තේ දත්ත මත පමණක් නොව, අදාළ අවස්ථාව (Situation), පුද්ගලයා සහ සන්දර්භය (Context) මැනවින් විග්‍රහ කිරීමෙන් පසුවය.

විශේෂයෙන්ම, නායකයෙකු "පුද්ගල කේන්ද්‍රීය" (People-oriented) සහ "කාර්ය කේන්ද්‍රීය" (Task-oriented) යන අන්ත දෙක අතර මනා සමබරතාවයක් පවත්වා ගත යුතුය. යම් අවස්ථාවකදී කාර්යය අවසන් කිරීම ප්‍රමුඛත්වය ගත යුතු අතර, තවත් අවස්ථාවකදී සේවකයාගේ මානසිකත්වය තේරුම් ගැනීම වැදගත් වේ. මෙම නම්‍යශීලී බව නොමැති කළමනාකරු නායකයෙකු නොව හුදු යන්ත්‍රයක් පමණි.

"නායකත්වය කියන එක එක තීරයකින් මෙන්න මේ විදියහ කෙනෙක් කියලා කියන්න බැහැ... අවස්ථාව අනුව අපේ නායකත්ව ශෛලිය වෙනස් කරන්නට වෙනවා."

2. කළමනාකරණය යනු මනෝවිද්‍යාව සහ සමාජ විද්‍යාවේ ප්‍රබල සංකලනයකි

සාර්ථක කළමනාකරණය යනු හුදු මූලධර්ම (Management Principles) ක්‍රියාත්මක කිරීමක් නොවේ. එය මනෝවිද්‍යාව (Psychology) සහ සමාජ විද්‍යාව (Sociology) ඒකාබද්ධ වූ විෂයකි. මනෝවිද්‍යාව මගින් පුද්ගලයෙකු සිතන ආකාරය, දැනෙන ආකාරය සහ ඔහුගේ අභ්‍යන්තර හැසිරීම් තේරුම් ගන්නා අතර, සමාජ විද්‍යාව මගින් ආයතනික පද්ධතීන් සහ මිනිසුන් අතර පවතින සමාජ සම්බන්ධතා විශ්ලේෂණය කෙරේ.

ආයතනයක පවතින අවිධිමත් කණ්ඩායම්, කටකතා (Gossip) සහ මිනිසුන් අතර පවතින අන්තර්ක්‍රියා තේරුම් නොගෙන කිසිදු නායකයෙකුට තම කණ්ඩායමෙන් උපරිම ඵලදායීතාවයක් ලබාගත නොහැක. මානව හැසිරීම් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අවබෝධයක් නොමැතිව කළමනාකරණ මූලධර්ම යෙදවීම අසාර්ථක ප්‍රයත්නයකි.

3. ආරක්ෂාව සහ විශ්වාසය: "ද්‍රෝහී වීමේ" මනෝවිද්‍යාත්මක බලපෑම

නායකයෙකු සහ සේවකයෙකු අතර පවතින ප්‍රබලම බැඳීම "විශ්වාසය" (Trust) වුවද, එහි සැබෑ අර්ථය බොහෝ දෙනා වටහා නොගනිති. සැබෑ නායකත්වය යනු සේවකයෙකු ගැටලුවකට හෝ වැරැද්දකට මුහුණ දුන් විට ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි.

මෙහිදී ඉතා වැදගත් මනෝවිද්‍යාත්මක කරුණක් ඇත: යම් ප්‍රශ්නයකදී නායකයා තම සේවකයා පාවා දී, "මම නෙමෙයි, මෙයා තමයි මේක කළේ" යනුවෙන් වගකීමෙන් බැහැර වුවහොත්, එම පුද්ගලයා පමණක් නොව මුළු කණ්ඩායමම නායකයා කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය බිඳ ගනී. ඔවුන් තුළ "හෙට මටත් වෙන්නේ මේකමයි" යන බිය සහ අවිශ්වාසය ඇති වේ. මෙය මුළු ආයතනික සංස්කෘතියම විනාශ කරන Ripple Effect එකකි. (කෙසේ වෙතත්, මෙය සොරකම් හෝ සදාචාර විරෝධී ක්‍රියාවලට අදාළ නොවන බව අවධාරණය කළ යුතුය).

"නායකයා තමන්ව ආරක්ෂා කරනවා කියන එක... මට තියෙන්න ඕනේ ලීඩර් මාව මොකක්වත් ප්‍රශ්නයක් ආවොත් බේරගන්න කියලා."

4. නායකත්ව ගුණාංග: වසර 50ක්ද? වසර 5ක්ද?

අතීතයේ පැවති "Great Man Theory" මගින් නායකයින් උපතින්ම බිහිවන බව පැවසුවද, නූතන විද්‍යාව පෙන්වා දෙන්නේ නායකත්ව ගුණාංග (Soft Skills) ප්‍රගුණ කළ හැකි බවයි. සාමාන්‍යයෙන් මෙවැනි මෘදු කුසලතා ස්වභාවිකව වර්ධනය වීමට වසර 50ක පමණ කාලයක් ගත විය හැකි වුවද, පුද්ගලයෙකු තම ස්වයං-වුවමනාව (Self-will) මත එය ඉලක්කයක් (Goal) ලෙස සකසා ගන්නේ නම්, වසර 5ක් වැනි කෙටි කාලයකින් එම ගුණාංග තමන් තුළ වර්ධනය කරගත හැකිය.

වෙනසක් අවශ්‍ය නම්, එය වෙනත් අයෙකුට සිදු කළ නොහැක. එය තමන් විසින්ම තීරණය කළ යුතුය. ඔබ අද සිටින තැනින් වසර පහකින් ඔබ්බට යාමට අවශ්‍ය නම්, නායකත්ව නිපුණතා වර්ධනය කර ගැනීම ඔබේ ජීවිතයේ ප්‍රධානතම ඉලක්කය කරගත යුතුය.

"තමන්ට අවශ්‍යතාවයක් තියෙනවා නම් 'we need change' කියලා ඒක අපි ගෝල් එකක් හැටියට සෙට් කර ගත්තොත් අපේ ලයිෆ් එකේ අනිවාර්යයෙන් කරන්න පුළුවන්."

5. මිනිසුන් "කියවීමේ" කලාව සහ තේරීම් සහගත අවධානය (Selective Attention)

විශිෂ්ට නායකයෙකු යනු අන් අයගේ වාචික නොවන ඉරියව් (Body Language) කියවීමට හැකි පුද්ගලයෙකි. උදාහරණයක් ලෙස, යමෙකු තම ATM පින් අංකය ලබා දෙන විට, නිවැරදි ඉලක්කම පැවසීමේදී ඔහුගේ ශාරීරික ඉරියව්, ඇස්වල වෙනස හෝ ඉඳගන්නා ආකාරය සියුම් ලෙස වෙනස් වේ. මෙම වෙනස හඳුනාගත හැකි නායකයාට සේවකයා පවසන්නේ සත්‍යයක්ද බොරුවක්ද යන්න පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

එසේම, නායකයෙකු "තේරීම් සහගත අවධානය" (Selective Attention) පිළිබඳ මනෝවිද්‍යාත්මක සංකල්පය අවබෝධ කරගත යුතුය. මිනිසුන් බොහෝ විට දකින්නේ තමන්ගේ මනසෙහි දැනටමත් පවතින දේ පමණි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබේ අවධානය කළු ඇඳුම් කෙරෙහි යොමු වී ඇත්නම්, ඔබ පාරේ යන විට දකින්නේ කළු ඇඳුම් ඇඳ සිටින අය පමණි. නායකයෙකු ලෙස, ඔබ සේවකයින්ගේ වැරදි පමණක් දකින්නේ නම්, ඔබට ඔවුන්ගේ දක්ෂතා කිසිදා පෙනෙන්නේ නැත.

නිගමනය

නායකත්වය යනු හුදු "ගනුදෙනුමය" (Transactional) ක්‍රියාවලියක් නොවේ. සේවකයෙකුට වැටුපක් ලබා දී ඔහුගෙන් වැඩ ගැනීමෙන් පමණක් ඔබට සාර්ථක නායකයෙකු විය නොහැක. සැබෑ නායකත්වය යනු "පරිවර්තනීය" (Transformational) භූමිකාවකි. එහිදී ඔබ සේවකයාගේ ආකල්ප වෙනස් කරමින්, ඔහුට දැක්මක් ලබා දෙමින්, ඔහුව වඩාත් ඉහළ මට්ටමකට ඔසවා තැබිය යුතුය.

අවසාන වශයෙන්, මෙම ප්‍රශ්නය ඔබෙන්ම අසාගන්න: "ඔබ ඔබේ කණ්ඩායම මෙහෙයවන්නේ වියළි නීති පද්ධතියකින්ද, නැතහොත් ඔවුන්ගේ මානසිකත්වය සහ හැඟීම් විද්‍යාත්මකව තේරුම් ගැනීමෙන්ද?"