ඔබ ඇත්තටම කවුද? පෞරුෂය පිළිබඳ මනෝවිද්‍යාත්මක න්‍යායන්

පෞරුෂය (Personality) යනු හුදෙක් අපේ බාහිර පෙනුම හෝ අප අඳින පළඳින විලාසිතාව පමණක් නොවේ. එය ඊට වඩා බෙහෙවින් ගැඹුරු, අපේ සිත ඇතුළත ක්‍රියාත්මක වන සංකීර්ණ බලවේගයන්ගේ එකතුවකි. බොහෝ විට අප නොදැනුවත්වම අපේ තීරණ, හැසිරීම් සහ සබඳතා පාලනය කරන්නේ මෙම සැඟවුණු සාධකයන්ය. ඔබ ඇත්තටම කවුද සහ ඔබ යම් ආකාරයකට හැසිරෙන්නේ ඇයිද යන්න තේරුම් ගැනීම, ඔබේ පෞද්ගලික වර්ධනයට සහ සාර්ථකත්වයට ඇති හොඳම මාවතයි.

පෞරුෂය යනු ඔබ පැළඳ සිටින වෙස් මුහුණක්ද?

'පෞරුෂය' (Personality) යන වචනයේ මුල් අරුත සොයා බැලූ විට අපූරු කරුණක් හෙළි වේ. එය 'Persona' යන ලතින් වචනයෙන් පැමිණි එකකි. එහි අර්ථය වන්නේ පුරාණ නාට්‍යවල නළුවන් භාවිතා කළ 'වෙස් මුහුණ' යන්නයි.

ප්‍රකට මනෝවිද්‍යාඥ Schultz & Schultz (2009) පෙන්වා දෙන පරිදි, පෞරුෂය යනු විවිධ අවස්ථාවලදී සහ දිගු කාලයක් පුරා ස්ථාවරව පවතින සුවිශේෂී ලක්ෂණ සමූහයකි. එය අපව අනෙක් පුද්ගලයන්ගෙන් වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට උදව් වනවා මෙන්ම, අපගේ අනාගත හැසිරීම් පිළිබඳව යම් අනාවැකියක් පළ කිරීමටද මනෝවිද්‍යාඥයින්ට අවස්ථාව ලබා දෙයි.

ඔබේ මනස අයිස් කන්දක් වැනි බව ඔබ දන්නවාද?

මනෝවිද්‍යාවේ පියා ලෙස සැලකෙන සිග්මන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩ්, අපේ මනස 'අයිස් කන්දකට' (Iceberg) උපමා කළේය. මුහුදේ පාවෙන අයිස් කන්දක මතුපිටට පෙනෙන්නේ ඉතා කුඩා කොටසක් පමණි. ඒ හා සමානව, අපේ සිතේ අපට දැනෙන සහ පාලනය කළ හැකි කොටස හෙවත් 'විඥානය' (Conscious) ඉතා සීමිතය.

අපේ හැසිරීම්වලින් වැඩි කොටසක් මෙහෙයවනු ලබන්නේ ජලයෙන් යටවී ඇති අයිස් කන්දේ විශාල කොටස මෙන් අපට නොපෙනෙන 'අවිඥානය' (Unconscious) මගිනි. රසවත් කරුණක් නම්, මනෝවිද්‍යාඥ මොට්ලි (Motley, 1987) පවසන පරිදි අප අතින් සිදුවන ඇතැම් "වැරදීම්" හුදු වැරදීම් පමණක් නොව, අපේ යටිසිතේ ඇති සැබෑ ආශාවන් එළියට පැමිණීමකි. මෙම සැඟවුණු ලෝකය ගවේෂණය කිරීමට ප්‍රධාන ක්‍රම තුනක් භාවිතා වේ:

• නිදහස් සංඝටනය (Free association): කිසිදු වාරණයකින් තොරව සිතට එන ඕනෑම දෙයක් කතා කිරීමට ඉඩ හැරීම.
• සිහින අර්ථ නිරූපණය (Dream interpretation): සිහින තුළ සැඟවී ඇති සංකේතාත්මක අර්ථයන් හරහා යටිසිත තේරුම් ගැනීම.
• කට වැරදීම් (Slips of the tongue): අප නොදැනුවත්වම කියැවෙන වචන (Freudian Slips) හරහා අවිඥානක සිතුවිලි හෙළි වීම.

ඔබේ සිත තුළ නිරන්තරයෙන් ඇවිලෙන 'තුන්කොන් සටන'

ෆ්‍රොයිඩ්ට අනුව අපේ පෞරුෂය තුළ Id, Ego සහ Superego ලෙස කොටස් තුනක් නිරන්තරයෙන් අරගලයක යෙදෙයි. මෙය සරල සංවාදයකින් මෙසේ වටහාගත හැකිය:

• Id: "මට එය දැන්ම අවශ්‍යයි!" (මූලික ආශාවන් සහ පෙළඹවීම්)
• Superego: "නැහැ, හොඳ අය එහෙම කරන්නේ නැහැ." (සමාජ සදාචාරය සහ නීති)
• Ego: "අපි මැද මාවතක් සොයා ගනිමු." (යථාර්ථය මත පදනම් වූ සමතුලිතතාවය)

මෙහිදී Ego එකේ ප්‍රධාන කාර්යය වන්නේ Superego පනවන සදාචාරාත්මක තහංචි මැද, Id එකේ අවශ්‍යතා ඉටු කරගත හැකි සාර්ථක 'සම්මුතියක්' හෝ මැද මාවතක් සොයා ගැනීමයි.

ඔබේ සිත ඔබව ආරක්ෂා කරන 'රහස් ක්‍රම'

අපේ සිත තුළ ඇති වන දැඩි කාංසාව (Anxiety) සහ පීඩනය සමනය කිරීමට අපේ Ego එක නොදැනුවත්වම 'ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණ' (Defense Mechanisms) භාවිතා කරයි. මේවා අපේ මානසික සුවතාවය රකින්නට උදව් වුවද, ඒවා ගැන දැනුවත් වීම වැදගත්ය:

• තාර්කිකකරණය (Rationalization): තමන් කළ වැරදි ක්‍රියාවකට සැබෑ හේතුව වසං කර, එය සාධාරණීකරණය කිරීමට බොරු හේතු ඉදිරිපත් කිරීම.
• ප්‍රතික්ෂේප කිරීම (Denial): අන් අයට පැහැදිලිව පෙනෙන කනස්සලු සහගත සැබෑ තොරතුරු පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම.
• ප්‍රක්ෂේපණය (Projection): තමන් තුළ ඇති පිළිගත නොහැකි නරක ගති ලක්ෂණ අන් අය තුළ ඇතැයි ඔවුන්ට චෝදනා කිරීම.

විශේෂඥ උපදෙස: ඔබ යම් වැරද්දක් කළ විට එය අන් අය පිට පැටවීමට (Projection) උත්සාහ කරන්නේ දැයි විමසිලිමත් වන්න. එය හඳුනා ගැනීම ඔබේ පෞරුෂ වර්ධනයේ පළමු පියවරයි.

නායකයෙකු වීමට අවශ්‍ය 'ප්‍රධාන ලක්ෂණ 5'

පෞරුෂය මැනිය හැකි විද්‍යාත්මක ආකෘතියක් ලෙස 'ප්‍රධාන ලක්ෂණ පහ' (Big Five) හඳුන්වා දිය හැකිය. සාර්ථක නායකයෙකු වීමට මෙම ලක්ෂණ පහත දැක්වෙන අනුපිළිවෙලට බලපාන බව මූලාශ්‍ර පෙන්වා දෙයි:

1. ඉහළ බහිර්වර්තනය (High Extraversion): සමාජශීලී බව සහ ක්‍රියාශීලී බව (නායකත්වයට වඩාත්ම බලපාන 1 වන සාධකය).
2. ඉහළ හෘද සාක්ෂියට එකඟ බව (High Conscientiousness): වගකීම් සහගත බව සහ සංවිධානාත්මක බව (2 වන සාධකය).
3. ඉහළ විවෘතභාවය (High Openness): අලුත් දේ සෙවීම සහ නිර්මාණශීලී බව (3 වන සාධකය).
4. අඩු ස්නායුවේදීතාව (Low Neuroticism): චිත්තවේගී ස්ථාවරත්වය සහ පීඩනය දරා ගැනීමේ හැකියාව.
5. ඉහළ එකඟතාවය (High Agreeableness): කරුණාවන්ත බව සහ අන් අය කෙරෙහි දක්වන විශ්වාසය.

ඔබේ උපරිමය කරා ළඟා වීම (Self-Actualization)

මානව හිතවාදී මනෝවිද්‍යාඥයින් වන මැස්ලෝ සහ රොජර්ස් විශ්වාස කරන්නේ සෑම පුද්ගලයෙකුටම තම උපරිම විභවය කරා ළඟා වීමේ හෙවත් 'ආත්ම-සාක්ෂාත්කරණය' (Self-actualization) සඳහා සහජ හැකියාවක් ඇති බවයි. කාල් ජුන්ග් (Carl Jung) වරක් මෙසේ පැවසීය: "අන් අය ගැන අපව කෝපයට පත් කරන සෑම දෙයක්ම, අප ගැනම අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට අපව යොමු කළ හැකිය." ජුන්ග් තවදුරටත් පැහැදිලි කළේ ෆ්‍රොයිඩ් පැවසූ ලිංගික පෙළඹවීම්වලට වඩා, සියලු සංස්කෘතීන්වලට පොදු වූ 'සාමූහික අවිඥානය' (Collective Unconscious) පෞරුෂ වර්ධනයට බලපාන බවයි.

ඔබේ පෞරුෂය වඩාත් ඔපමට්ටම් කරගැනීමට මෙම ප්‍රායෝගික ලක්ෂණ පුරුදු කරගන්න:

• යහපත් හැසිරීම් සහ මනා ශරීර භාෂාව (Proper body language).
• හොඳින් සවන් දීමේ කුසලතාව (Good listening skills).
• වැරදිවලින් සහ විවිධ අවස්ථාවලින් ඉගෙනීමට ඇති කැමැත්ත.
• තමා ගැන විශ්වාසය තබා අව්‍යාජ ලෙස (Be Yourself) කටයුතු කිරීම.

අවසාන සිතුවිල්ල

පෞරුෂය යනු ස්ථාවර දෙයක් ලෙස පෙනුනද, එය නිරන්තරයෙන් වර්ධනය කරගත හැකි දෙයකි. අපේ සිතේ සැඟවුණු බලවේග, සදාචාරාත්මක අරගල සහ අප පාවිච්චි කරන ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණ තේරුම් ගැනීම තුළින් වඩාත් යහපත් පුද්ගලයෙකු වීමට අපට මග පෑදෙයි.

ඔබ අද දින ඔබ ගැන හඳුනාගත් අලුත් ගතිලක්ෂණය කුමක්ද? එය වඩාත් සාර්ථක පුද්ගලයෙකු වීමට ඔබට උදව් කරගන්නේ කෙසේදැයි මොහොතක් සිතා බලන්න. මේ පිළිබඳ තවත් තොරතුරු දැන ගැනීමට පහත වීඩියෝව නරඹන්න