19 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී ගෝලීය දේශපාලන සිතියම උඩුයටිකුරු වෙමින් පැවතිණි. යුරෝපයේ මහා බලවතුන් අතර පැවති ගැටුම් හමුවේ, ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටි කුඩා දිවයිනක් වූ ලංකාව හුදෙක් වෙළඳ මධ්යස්ථානයකට එහා ගිය මූලෝපායික "නොසලකා හැරිය නොහැකි" මධ්යස්ථානයක් බවට පත් විය. බ්රිතාන්යයන් මෙරටට පැමිණීමට පෙර ඉන්දියාව වැනි අසල්වැසි රටවලින් එල්ල වූ ආක්රමණවලදී ලංකාවේ නිෂ්පාදන මාදිලිය හා සමාජ ආර්ථික ව්යුහය විශාල වෙනසකට භාජනය නොවූයේ එම රටවල් ද ලංකාවට සමාන වැඩවසම් ආර්ථික පසුබිමක් සහිත වූ බැවිනි. එහෙත් බ්රිතාන්ය ආගමනයත් සමඟ මෙරට ඉතිහාසය කිසිදා ආපසු හැරවිය නොහැකි පරිවර්තනයකට ලක් විය.
1. යුරෝපයේ යුද්ධ සහ ලංකාවේ ඉරණම: ත්රිකුණාමලයේ උපායමාර්ගික පෙරළිය
ලංකාවේ බ්රිතාන්ය බලය තහවුරු වීමට යුරෝපයේ පැවති නැපෝලියන් යුද්ධ සෘජුවම බලපෑවේය. විශේෂයෙන්ම 1805 දී සිදු වූ ට්රැෆල්ගර් සටන (Battle of Trafalgar) මෙරට ඉතිහාසයේ "නිහඬ තීරකයා" බවට පත් විය. මෙම සටනින් බ්රිතාන්ය රාජකීය නාවික හමුදාව ප්රංශ සහ ස්පාඤ්ඤ බලඇණි පරාජය කිරීමත් සමඟ බ්රිතාන්යය ලොව අසිරිමත් "මුහුදු අධිපතිනිය" (Mistress of the Seas) ලෙස තහවුරු විය.
මෙම ජයග්රහණයත් සමඟ ත්රිකුණාමල වරායේ වැදගත්කම ප්රංශයට එරෙහිව පැවති ආරක්ෂක මුරපොළක සිට බ්රිතාන්ය වෙළඳ ව්යාප්තියේ සහ ඉන්දියාව ආරක්ෂා කරන මධ්යස්ථානය දක්වා පරිවර්තනය විය. 1815 වෝටර්ලූ සටනින් නැපෝලියන් පරාජය වීමත් සමඟ බ්රිතාන්යය ලොව එකම සුපිරි බලවතා (Pax Britannica) ලෙස ඉස්මතු වූ අතර, ඔවුන්ට සිය සම්පූර්ණ අවධානය ලංකාවේ අභ්යන්තරය යටත් කර ගැනීමට යොමු කිරීමට හැකි විය. බ්රිතාන්යයන් ලංකාව ස්ථිරවම තබා ගැනීමට තීරණය කළේ උඩරට රාජධානිය බිඳ වැටීමෙන් පසුව වන අතර, ඒ වෙනුවට ඔවුන් සතු වූ ජාවා (Java) දූපත ලන්දේසීන්ට නැවත ලබා දීමට "උපායමාර්ගික හුවමාරුවක" නිරත විය.
"ට්රැෆල්ගර් සටන 19 වැනි සියවසේ යටත් විජිත ව්යුහයේ 'නිහඬ නිර්මාණකරුවා' (Silent Architect) ලෙස හැඳින්වේ."
2. සමාගම් පාලනයේ සිට බ්රිතාන්ය කිරීටය දක්වා: මදුරාසි නිලධාරීන්ගේ අසාර්ථකත්වය
ලංකාවේ බ්රිතාන්ය පාලනය ආරම්භ වූයේ අමුතුම ආකාරයකටය. 1795 දී පිටුවහල්ව සිටි ලන්දේසි පාලක පස්වන විලියම් කුමරු විසින් නිකුත් කරන ලද "කියු ලිපි" (Kew Letters) මගින් ලංකාවේ ලන්දේසි බලප්රදේශ බ්රිතාන්යයන්ට භාර දෙන ලෙස නියෝග කෙරුණි. ඒ අනුව 1796 සිට 1798 දක්වා මෙරට මුහුදුබඩ පළාත් පාලනය කළේ බ්රිතාන්ය පෙරදිග ඉන්දියා සමාගම (BEIC) විසිනි.
මෙම පාලනය යටතේ ලංකාව ඉන්දියාවේ මදුරාසි ප්රසිඩන්සියේ දිගුවක් ලෙස සලකා කටයුතු කළ අතර, සාම්ප්රදායික පාලන ක්රම වෙනුවට "මදුරාසි නිලධාරීන්" (Coast Moors) පත් කර දැඩි බදු ප්රතිපත්ති ක්රියාත්මක කරන ලදී. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස 1797 දී කැරැල්ලක් ඇති වූ අතර, එම පරිපාලනමය අසාර්ථකත්වය විමර්ශනය කිරීමට මියුරෝන් කමිටුව පත් විය. අවසානයේදී 1802 අමියන්ස් ගිවිසුම (Treaty of Amiens) හරහා ලංකාව ඉන්දියාවෙන් වෙන් කර වෙනම "කිරීටයට අයත් යටත් විජිතයක්" (Crown Colony) බවට පත් කරන ලදී. පසුව 1815 වියානා සම්මුතිය මගින් ලංකාව බ්රිතාන්යයේ ස්ථිර දේපළක් ලෙස තහවුරු විය.
3. "සුදු මිනිසාගේ බර" සහ මතවාදී ආක්රමණය
යටත් විජිතකරණය යනු හුදෙක් භූමිය අත්පත් කර ගැනීමක් පමණක් නොව, එය සංස්කෘතික හා මතවාදී ආක්රමණයක් ද විය. රඩ්යාඩ් කිප්ලින්ගේ (Rudyard Kipling) "White Man's Burden" සංකල්පය මගින් බ්රිතාන්යයන් තර්ක කළේ කළු සහ දුඹුරු ජාතිකයන් "ශිෂ්ට සම්පන්න" කිරීම සුදු ජාතිකයන්ට පැවරුණු දිව්යමය වගකීමක් බවයි.
මෙම මතවාදය සබන් වැනි එදිනෙදා පාරිභෝගික භාණ්ඩවල වෙළඳ දැන්වීම් හරහා පවා සමාජගත කරන ලදී. නිදසුනක් ලෙස, 1901 වසරේ පළ වූ "පියර්ස් සබන්" (Pears' Soap) දැන්වීමක පිරිසිදුකම ඉගැන්වීම "සුදු මිනිසාගේ බර" සැහැල්ලු කිරීමේ පළමු පියවර ලෙස දක්වා තිබුණි. කිප්ලින් තම කාව්ය නිර්මාණ හරහා යටත් විජිත වැසියන් හඳුන්වා දුන්නේ මෙලෙසිනි:
"පෙරළිකාර සහ වනචාරී ජනයා—ඔබේ අලුතින් අල්ලාගත් අකීකරු මිනිසුන්, අඩක් යක්ෂ සහ අඩක් දරුවන් (Half devil and half child) ලෙස පෙනේ."
4. 1818 කැරැල්ල සහ සම්ප්රදායික පාලනයේ බිඳවැටීම
1815 දී උඩරට ගිවිසුම මගින් මුළු දිවයිනම බ්රිතාන්යයන්ට නතු වුවද, බ්රිතාන්යයන් දුන් පොරොන්දු කඩ කිරීම නිසා 1817-1818 කාලයේදී ඌව-වැල්ලස්ස මහා නිදහස් අරගලය හටගත්තේය. මෙහි ආරම්භක සන්ධිස්ථානය වූයේ වැල්ලස්සේ "විල්බාබේ" නමැති ව්යාජ රජුගේ පෙනී සිටීම සහ නේවාසික නියෝජිත ජෝන් ඩොයිලි විසින් එවන ලද 'හාජි' නමැති රජයේ නිලධාරියා ඝාතනය වීමයි.
කැප්පෙටිපොළ දිසාවගේ නායකත්වයෙන් ඇවිළුණු මෙම කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීමට රොබට් බ්රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාරවරයා "පාළු කිරීමේ ප්රතිපත්තිය" (Scorched Earth Policy) භාවිතා කළේය. ගම්මාන, පශු සම්පත් සහ වාරි පද්ධති විනාශ කරමින් සිදු කළ මෙම මර්දනයෙන් පසු 1818 ප්රකාශනය මගින් ස්වදේශික ප්රධානීන්ගේ වැඩවසම් බලය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කරන ලදී. පසුව 1833 කෝල්බෲක්-කැමරන් ප්රතිසංස්කරණ හරහා සාම්ප්රදායික 'රාජකාරි' ක්රමය (නිර්වේතනික ශ්රමය) අවසන් කර, එය වෙනුවට 'වැටුප් ශ්රමය' (Wage labor) මත පදනම් වූ ධනවාදී නිෂ්පාදන මාදිලියක් හඳුන්වා දෙන ලදී.
5. කෝපි විප්ලවය: ආර්ථිකය උඩුයටිකුරු කළ බෝංචි ඇටය
1824 පළමු බ්රිතාන්ය සංගණනයට අනුව මෙරට ජනගහනය 851,940 ක් වූ අතර ඔවුහු බහුතරයක් ග්රාමීය ගොවිතැනින් යැපුණහ. එහෙත් 1830 දශකයේදී කෝපි වගාවේ සාර්ථකත්වයත් සමඟ ලංකාවේ පැරණි වැඩවසම් ආර්ථිකය ධනවාදී "අපනයන ආර්ථිකයක්" දක්වා පරිවර්තනය විය. මාර්ග පද්ධති, දුම්රිය මාර්ග, බැංකු සහ කොළඹ වරාය දියුණු වූයේ මෙම කෝපි රැල්ලේ ප්රතිඵලයක් ලෙසිනි.
පරිපාලන පහසුව සඳහා බ්රිතාන්යයන් මෙරට පළාත් 9කට බෙදූ අතර මුදලියාර් (Mudaliyar), රටේ මහත්මයා (Ratemahatmaya) සහ මනියගාර් (Maniagar) වැනි ස්වදේශික ප්රධානීන් සිය පාලන ධූරාවලියට සම්බන්ධ කර ගත්හ. කෙසේ වෙතත්, මෙම සංවර්ධනය රට පුරා ඒකාකාරීව ව්යාප්ත නොවූ බව ඉතිහාසඥ මයිකල් රොබට්ස් පෙන්වා දෙයි.
"ධනේශ්වර නිෂ්පාදන හා හුවමාරුව ව්යාප්ත වූ ප්රමාණය කලාපීය වශයෙන් අසමාන වූ අතර ප්රාදේශීය වශයෙන් වෙනස් විය. වියළි කලාපීය පහත් බිම් වෙළඳපොළ සමාජය තුළට ගෙන ආවේ ඉතා අඩු වේගයකිනි."
අවසානය
බ්රිතාන්ය පාලනය විසින් ලංකාවට නූතන මධ්යගත පාලනයක්, ඒකීය රාජ්යයක්, නීතියේ ආධිපත්යය සහ බටහිර අධ්යාපනය දායාද කරන ලදී. අප අද අත්විඳින පරිපාලන ව්යුහය පවා එම යුගයේ නිර්මාණයකි. එහෙත්, අප ලබාගත් මෙම "නූතනත්වය" තවමත් පවතින්නේ විදේශීය අච්චුවකද, නැතහොත් එය අපේ ස්වදේශික අනන්යතාවය සමඟ බද්ධ කිරීමට අප සමත්වී ඇත්ද? යන්න අදටත් විවෘතව පවතින ප්රශ්නයකි. මේ පිළිබඳව තවත් විස්තරාත්මකව දැන ගැනීමට පහත අපගේ වැඩසටහන සමඟ එකතුවන්න
.png)
0 Comments