ඔබව පුදුමයට පත් කරන ශ්‍රී ලංකා නීතියේ සැඟවුණු රහස් 4ක්

නීතිය යනු පැරණි පොත්පත්වල ලියා ඇති, වෙනස් කළ නොහැකි, දෘඩ නීති මාලාවක් ලෙස බොහෝ දෙනෙක් සිතති. නමුත් ශ්‍රී ලංකා නීති පද්ධතිය ඊට වඩා බොහෝ සජීවී, ගතික සහ ඔබව පුදුමයට පත් කළ හැකි එකකි. අපගේ නීතිය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව පොදුවේ පවතින මතයන් අභියෝගයට ලක් කරන, එහෙත් සත්‍ය වන කරුණු හතරක් මෙම ලිපියෙන් අපි හෙළිදරව් කරන්නෙමු.

1. අධිකරණ තීන්දුවක් "වැරදීමකින්" ලබා දුන්නොත් එය බල රහිත විය හැකියි!

ඔබ සිතන්නේ අධිකරණ තීන්දුවක් යනු අවසානාත්මක, වෙනස් කළ නොහැකි දෙයක් කියාද? නමුත් අධිකරණයක් විසින්ම පැහැදිලි නීතියක් අමතක කර හෝ නොසලකා හැර තීන්දුවක් ලබා දුනහොත්, එම තීන්දුවට එහි නෛතික බලය අහිමි විය හැකි බව ඔබ දන්නවාද?

‘Per Incuriam’ යනු කුමක්ද?

අධිකරණයක් යම් තීන්දුවක් ලබා දෙන්නේ අදාළ ව්‍යවස්ථාපිත නීතියක් හෝ ඉහළ අධිකරණයකින් ලබා දුන් බැඳී සිටිය යුතු තීන්දුවක් පිළිබඳ නොදැනුවත්කමකින් හෝ එය අමතක කිරීමකින් නම්, එම නව තීන්දුව අනාගත නඩු සඳහා බැඳී සිටිය යුතු පූර්වාදර්ශයක් ලෙස නොසැලකේ. මෙම නෛතික මූලධර්මය "Per Incuriam රීතිය" (the Per Incuriam rule) ලෙස හැඳින්වෙන අතර, සිංහලෙන් "නොදැනුවත්කම හා නොසැලකිල්ල මත ලබා දෙන තීරණ" ලෙස හඳුන්වයි. වෙනත් වචනවලින් කිවහොත්, මෙය අධිකරණ තීන්දුවක ඇති බැඳීමේ බලය (binding power) ඉවත් කළ හැකි ප්‍රබල යාන්ත්‍රණයකි. ඉහළ අධිකරණ තීන්දුවක් වුවද, එය පැහැදිලි නීතියක් නොසලකා හැර ඇත්නම්, අනාගත නඩු සඳහා එය අනිවාර්යයෙන්ම අනුගමනය කළ යුතු නැත.

ශ්‍රී ලංකාවේ යෙදීම් සහ උදාහරණ

මෙය හුදෙක් විදේශීය නීති සංකල්පයක් පමණක් නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණයන් විසින් මෙම රීතිය ප්‍රායෝගිකව යොදාගෙන ඇත. උදාහරණ ලෙස, Robot V. de Silva (1907) සහ Bandahamy V. Senanayake (1960) වැනි නඩු තීන්දු වලදී ශ්‍රී ලාංකික විනිසුරුවරුන් මෙම මූලධර්මය මත පිහිටා, පෙර ලබා දුන් වැරදි සහගත තීන්දු අනුගමනය කිරීමෙන් වැළකී සිටීමට තීරණය කර ඇත.

2. වසර 30ක් පැරණි නඩු තීන්දුවක් පවා වෙනස් කළ හැකියි!

වරක් ලබා දුන් ඉහළ අධිකරණ තීන්දුවක් දශක ගණනාවක් යනතුරු නීතිය ලෙස පිළිගැනෙනු ඇතැයි යන්න පොදු විශ්වාසයයි. නමුත් සමාජ සාධාරණත්වය වෙනුවෙන්, වසර 30කට වඩා පැරණි නඩු තීන්දුවක් වුවද සම්පූර්ණයෙන්ම නිෂ්ප්‍රභා කිරීමට අධිකරණයට බලය ඇත.

නිෂ්ප්‍රභා කිරීමේ සංකල්පය (Overruling)

"නිෂ්ප්‍රභා කිරීම" (Overruling) යනු ඉහළ අධිකරණයකට, පහළ අධිකරණයක් විසින් (හෝ ඇතැම් විට තමන් විසින්ම පෙර ලබා දුන්) තීරණයක් නෛතිකව වැරදි සහගත බව ප්‍රකාශ කර එය බල රහිත කිරීමට ඇති බලයයි. නීතිය එක තැන පල්වෙන දෙයක් නොවන බවත්, අසාධාරණය වැළැක්වීම සඳහා තමන්ගේම වැරදි නිවැරදි කර ගැනීමට එයට හැකියාව ඇති බවත් මින් පැහැදිලි වේ.

නඩු අධ්‍යයනය: ද්විත්ව විවාහය පිළිබඳ ඓතිහාසික තීන්දුව

මෙම සංකල්පය තේරුම් ගැනීමට ඇති හොඳම උදාහරණය AG V. Reid (1964) නඩුවේ සිට Natalie Abeysundara V. Cristopher Abeysundara (1998) නඩුව දක්වා සිදු වූ නෛතික විකාශනයයි.

1. ආරම්භක තීන්දුව (AG V. Reid): මෙම නඩුවේදී අධිකරණය තීරණය කළේ, සාමාන්‍ය විවාහ ආඥා පනත යටතේ වලංගු විවාහයක සිටින පුද්ගලයෙකුට ඉස්ලාම් ආගමට හැරී දෙවන වලංගු විවාහයක් කරගත හැකි බවයි. මෙය, සාමාන්‍ය විවාහ නීතියේ පදනම වූ ඒක-විවාහ මූලධර්මය අභියෝගයට ලක් කළ නීතිමය හිඩසක් නිර්මාණය කළේය.

2. වසර 30කට පසු නිවැරදි කිරීම (Natalie Abeysundara): වසර 30කට අධික කාලයකට පසුව, Natalie Abeysundara නඩුවේදී අධිකරණය ප්‍රකාශ කළේ පෙර Reid නඩුවේ තීන්දුව නෛතිකව දෝෂ සහගත (legally erroneous) බවයි. ඊට හේතුව ලෙස අධිකරණය පෙන්වා දුන්නේ, Reid තීන්දුව මගින් සාමාන්‍ය විවාහ ආඥා පනතේ 18 වන වගන්තියේ පැහැදිලිව සඳහන් "පළමු විවාහය පවතින විට දෙවන විවාහයක් සිදුකිරීමේ තහනමට" නිසි බරක් ලබා දී නොතිබීමයි. එබැවින් එම පැරණි තීන්දුව නිෂ්ප්‍රභා කරන ලදී.

3. අවසාන නීතිමය තත්ත්වය: නිවැරදි කරන ලද නීතියට අනුව, පළමු විවාහය නීත්‍යානුකූලව අවසන් කර නොමැති නම්, ආගම වෙනස් කළ ද සිදු කරන දෙවන විවාහයක් වලංගු නොවේ. මෙම ප්‍රබල කතාන්දරය මගින් නීති පද්ධතිය කාලයත් සමඟ පරිණාමය වන ආකාරය මනාව පැහැදිලි කරයි.

සාරාංශගත කියමන

මෙය නීතියේ ඇති ස්වයං-නිවැරදි කිරීමේ බලය පෙන්වන විශිෂ්ට උදාහරණයකි. සමාජ සාධාරණත්වය වෙනුවෙන්, දශක ගණනාවක් පැරණි නෛතික අර්ථකථනයක් පවා වෙනස් කිරීමට අධිකරණයට ඇති හැකියාව මින් පැහැදිලි වේ.

3. වර්තමාන නඩු තීන්දු සඳහා පැරණි නීතිවේදීන්ගේ මත තවමත් බලපෑම් කරයි!

නූතන නීතිය යනු වර්තමාන පාර්ලිමේන්තුව සහ විනිසුරුවන් විසින් පමණක් නිර්මාණය වන්නක් යැයි ඔබ සිතනවාද? පුදුමයට කරුණ නම්, ශතවර්ෂ ගණනාවකට පෙර ජීවත් වූ ලන්දේසි නීතිවේදීන්ගේ ලේඛන, අදටත් ශ්‍රී ලංකාවේ නඩු තීන්දු සඳහා සෘජුවම බලපෑම් කිරීමයි.

සුවිශේෂී දෙමුහුන් පද්ධතිය

ශ්‍රී ලංකා නීති පද්ධතියේ ඇති පුදුම සහගත ද්විත්ව ස්වභාවය නම්, එය ඉංග්‍රීසි පොදු නීති (English Common Law) පද්ධතියේ සහ රෝම-ලන්දේසි සිවිල් නීති (Roman-Dutch Civil Law) පද්ධතියේ බලපෑමට ලක්ව තිබීමයි.

නීතිවේදීන්ගේ භූමිකාව

මෙම පද්ධති දෙක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත. එංගලන්තය වැනි පොදු නීති රටවල, විනිසුරුවරුන්ගේ තීන්දු (Judicial Precedent) උත්තරීතර වේ. නමුත් පුදුමයට කරුණ නම්, ශ්‍රී ලංකාවට උරුම වූ රෝම-ලන්දේසි නීතිය නිසා, සම්භාව්‍ය නීතිවේදීන්ගේ මත සහ ලේඛන ද බලධාරී නීති මූලාශ්‍රයක් (Opinions of Writers) ලෙස සැලකීමයි. හියුගෝ ග්‍රෝටියස් (Hugo Grotius) සහ ජොහැනස් වොයිට් (Johannes Voet) වැනි ශතවර්ෂ ගණනාවකට පෙර ජීවත් වූ නීතිවේදීන්ගේ ශාස්ත්‍රීය ලේඛන මෙයට උදාහරණ වේ. මෙයින් අදහස් වන්නේ, අද දින ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිඥයෙකුට 17 වන සියවසේ ලන්දේසි නීතිවේදියෙකු විසින් ලියන ලද පොතක කොටසක් උපුටා දක්වමින් නඩුවක් තර්ක කළ හැකි අතර, විනිසුරුවරයා එය නූතන පනතක් හෝ නඩු තීන්දුවක් සේම වලංගු නීති මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකිය යුතු බවයි.

4. ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව "උත්තරීතර" වූයේ 1972 දී ය!

නිදහස ලබා වසර 24ක් යනතුරු ශ්‍රී ලංකාවේම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව රටේ උත්තරීතරම නීතිය නොවූ බව ඔබ විශ්වාස කරනවාද?

1972ට පෙර නෛතික තත්ත්වය

මෙය බොහෝ දෙනා නොදන්නා ඓතිහාසික සත්‍යයකි. 1972 ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්මත කරන තෙක්, ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව රටේ ප්‍රධාන හෝ උත්තරීතර නීතිය ලෙස නොසැලකුණි.

උත්තරීතර භාවය කරා මාරුවීම

1972ට පෙර, නිදහස ලැබීමෙන් පසුව පවා, ශ්‍රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය අවසාන වශයෙන් එක්සත් රාජධානියේ පාර්ලිමේන්තුවේ අධිකාරියට යටත්ව පැවතුණි. 1972 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මූලික වෙනසක් සනිටුහන් කළේය. එමගින් ප්‍රථම වතාවට දේශීය ව්‍යවස්ථාවක් අනෙකුත් සියලුම නීති සහ රාජ්‍ය ක්‍රියාවලට ඉහළින් පිහිටන ජාතියේ උත්තරීතර නීතිය (Supreme Law) ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී. මෙම වෙනස ජාතියේ නෛතික ස්වෛරීභාවය සඳහා අතිශයින් වැදගත් විය. වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර නීතිය වන්නේ 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවයි.

නිගමනය: සජීවී නීතියක්

මෙම කරුණු වලින් පැහැදිලි වන්නේ ශ්‍රී ලංකා නීතිය යනු පැරණි, ස්ථාවර නීති මාලාවක් නොව, අනුවර්තනය වීමට, ස්වයං-නිවැරදි වීමට සහ පරිණාමය වීමට හැකියාව ඇති සජීවී, හුස්ම ගන්නා පද්ධතියක් බවයි. අධිකරණ තීන්දු නිවැරදි කිරීමේ සිට, ශතවර්ෂ ගණනක් පැරණි ග්‍රන්ථ උපුටා දැක්වීම දක්වා අප දුටු මේ සියලු කරුණු පෙන්වා දෙන්නේ නීතිය යනු අපගේ සමාජය මෙන්ම නිරන්තරයෙන් සංවාදයක යෙදෙන, වර්ධනය වන දෙයක් බවයි.

නීතියට දශක ගණනක් පැරණි වැරදි නිවැරදි කළ හැකි නම්, අනාගතයේදී අප 'සත්‍ය' යැයි සලකන තවත් කුමන නීතිමය මූලධර්ම අභියෝගයට ලක් විය හැකිද?

වැඩි විස්තර කතිකාවත -