වර්තමාන වේගයෙන් වෙනස් වන ගෝලීය ව්‍යාපාරික ප්‍රවණතා හමුවේ, කම්කරු නීතිය පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධය සේවායෝජකයාට මෙන්ම සේවකයාට ද සිය පැවැත්ම තහවුරු කර ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි. ඕනෑම ආයතනයක දියුණුවේ පදනම වන්නේ "කාර්මික සාමය" (Industrial Peace) වන අතර, නව සංශෝධන මගින් එම සාමය තහවුරු කරන නීතිමය රාමුව පෙරට වඩා බෙහෙවින් ශක්තිමත් කර ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ කම්කරු නීති පද්ධතිය ප්‍රධාන කුළුණු තුනක් මත ගොඩනැගී ඇත:

  1. ආරක්ෂණය (Protection): අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් සහ සේවා කොන්දේසි සුරක්ෂිත කිරීම (නිදසුනක් ලෙස 1942 කර්මාන්තශාලා ආඥාපනත සහ 1956 පනත).
  2. නිරවුල් කිරීම (Resolution): කාර්මික ආරවුල් සහ කම්කරු විනිශ්චය සභා බලගැන්වීම (1950 කාර්මික ආරවුල් පනත).
  3. සුරක්ෂිතතාව (Security): සේවකයාගේ විශ්‍රාම දිවිය සහ පශ්චාත් සේවා කාලය සුරක්ෂිත කිරීම (1958 EPF සහ 1980 ETF පනත්).

මෙම ලිපිය මගින් මෑතකාලීන සංශෝධිත ප්‍රතිපාදන හරහා සිදුවූ විප්ලවීය වෙනස්කම් පිළිබඳව නීතිමය විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කෙරේ.

1. "දරුවා" යන්නෙහි නීතිමය අර්ථ දැක්වීම වෙනස් වීම (2021 සංශෝධනය)

1942 කර්මාන්තශාලා ආඥාපනත හා සබැඳිව 2021 වසරේදී සිදු කරන ලද විශේෂ සංශෝධනය මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ ළමා ශ්‍රමය වැළැක්වීමේ නීතිය නව මානයකට ගෙන යන ලදී. මෙහිදී සුවිශේෂී වන්නේ "දරුවා" (Child) යන අර්ථ දැක්වීමේ වයස් සීමාව ඉහළ නැංවීමයි.

  • පැරණි නීතිය: වයස අවුරුදු 14 ට අඩු අය දරුවන් ලෙස සැලකූ අතර 14-18 අතර අය තරුණ තැනැත්තන් විය.
  • 2021 සංශෝධනය: වයස අවුරුදු 16 ට අඩු සියලු දෙනා "දරුවා" ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත.

මෙම නව ප්‍රතිපාදනයට අනුව, වයස අවුරුදු 16 ට අඩු කිසිවෙකු සේවයේ යෙදවීම නීතියෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කර ඇති අතර, වයස අවුරුදු 16 - 18 අතර අය "තරුණ තැනැත්තන්" (Young Persons) ලෙස දැන් හඳුන්වනු ලබයි.

2. තරුණ සේවකයින් සඳහා වන විශේෂ ආරක්ෂණ (Protection for Young Persons)

තරුණ සේවකයින් සේවයේ යෙදවීමේදී ඔවුන්ගේ සෞඛ්‍යය හා අයිතිවාසිකම් සුරැකීම සඳහා දැඩි සීමාවන් පනවා ඇත. විශේෂයෙන්ම අනතුරුදායක රැකියා (Hazardous Work) සම්බන්ධයෙන් පනවා ඇති තහනම, එක්සත් ජාතීන්ගේ ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතියේ (UN CRC) 32 වන වගන්තිය සමඟ සෘජුවම බද්ධ වී ඇත.

  • සේවා කාල සීමා: තරුණ සේවකයෙකුගේ දිනකට උපරිම සේවා කාලය පැය 12 කට සීමා වේ.
  • Green Zone සහ Red Zone: සේවයේ යෙදවිය හැකි නීත්‍යානුකූල කාල සීමාව (Green Zone) හැරුණු විට, රාත්‍රී 8:00 සිට පසුදා උදෑසන 6:00 දක්වා වූ කාලය "Red Zone" හෙවත් රාත්‍රී සේවා තහනම් කලාපය ලෙස හැඳින්වේ.
  • අනතුරුදායක රැකියා තහනම: වයස අවුරුදු 18 ට අඩු කිසිවෙකු ශාරීරික හා කායික අවදානම් සහිත රැකියා, අන්තරායදායක යන්ත්‍රෝපකරණ ක්‍රියාකරවීම හෝ මානසික සංවර්ධනයට බාධා වන රැකියාවල යෙදවීම සපුරා තහනම්ය.

3. කම්කරු විනිශ්චය සභාවට (LT) මහේස්ත්‍රාත් බලතල ආරෝපණය කිරීම

2022 අංක 19 දරන සංශෝධනය හරහා කම්කරු විනිශ්චය සභා (Labour Tribunals) වල සඵලතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා විප්ලවීය පියවරක් ගෙන ඇත. පැරණි ක්‍රමය යටතේ LT සභාපතිවරයෙකු ලබාදෙන තීන්දුවක් ක්‍රියාත්මක කරවා ගැනීමට සේවකයාට මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයේ පිහිට පැතීමට සිදු වූ අතර, එය අධික පිරිවැයක් හා කාලයක් වැය වූ ක්‍රියාවලියකි.

නව නීතියට අනුව, LT සභාපතිවරයා වෙත මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ බලතල සෘජුවම ආරෝපණය කර ඇත. මේ අනුව තමන් ලබාදෙන තීන්දු තීරණ ස්වාධීනව සහ සෘජුවම ක්‍රියාත්මක කරවීමේ පූර්ණ බලය LT සභාවට හිමිවන අතර, මෙය අවම පිරිවැයකින් සහ කෙටි කාලයකින් යුක්තිය ඉටු කර ගැනීමට මග පාදන්නකි.

4. අභියාචනා ඉදිරිපත් කිරීමේදී පනවා ඇති "Toll Gate" හෙවත් ඇප තැන්පතුව

සේවායෝජකයින් තම වගකීම් පැහැර හැරීම වැළැක්වීම සඳහා 2022 අංක 22 දරන සංශෝධනය මගින් "Toll Gate" සංකල්පය හඳුන්වා දී ඇත. මෙය සේවායෝජකයා විසින් සිදු කළ යුතු අනිවාර්ය අවදානම් කළමනාකරණ පියවරකි.

සේවායෝජකයෙකු විසින් කම්කරු විනිශ්චය සභා තීන්දුවකට එරෙහිව අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කරන්නේ නම්, අදාළ තීන්දුවෙන් නියම කළ සම්පූර්ණ මුදල අනිවාර්ය ඇප තැන්පතුවක් (Appeal Bond) ලෙස LT සභාවේ තැන්පත් කළ යුතුය.

  • කාල සීමාව: තීන්දුව ලබා දී රජයේ වැඩකරන දින 14 ක් ඇතුළත අභියාචනය ගොනු කළ යුතුය.
  • ගණනය කිරීම: උදාහරණයක් ලෙස, හිඟ වැටුප් මාස 24 ක් සඳහා මාසිකව රු. 75,000 බැගින් ගෙවීමට නියම කළහොත්, අභියාචනය ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර රු. 1,800,000 ක සම්පූර්ණ මුදල තැන්පත් කිරීම අනිවාර්ය වේ.

5. EPF සහ ETF අතර වෙනස සහ "බැහැරගත සේවක" (Detached Worker) නීතිය

සේවක අර්ථසාධක අරමුදල (EPF) යනු 1958 දී එවකට කම්කරු අමාත්‍ය ටී.බී. ඉලංගරත්න මහතාගේ දූරදර්ශී දැක්මක් මත ආරම්භ වූවකි. EPF සහ ETF අතර පවතින නෛතික වෙනස්කම් පහත වගුවෙන් පැහැදිලි වේ:

ලක්ෂණය

EPF (සේවක අර්ථසාධක අරමුදල)

ETF (සේවා නියුක්තයන්ගේ භාරකාර අරමුදල)

පනත (Legislation)

1958 අංක 15 දරන පනත (ටී.බී. ඉලංගරත්නගේ දැක්ම)

1980 අංක 46 දරන පනත

සේවක දායකත්වය

8% (වැටුපෙන් අඩු කර ගනී)

0% (කිසිදු මුදලක් කපා නොගනී)

සේවායෝජක දායකත්වය

12%

3%

පැහැර හැරීමේ දඬුවම

දඩ මුදල් පැනවීම

සේවායෝජකයාට එරෙහිව අධිභාරයක් (Surcharge)

විශේෂ සටහන:

  • දින 30 නීතිය: 2021 අතිවිශේෂ ගැසට් පත්‍රයට අනුව, නව සේවකයෙකු බඳවා ගත් දින සිට දින 30ක් ඇතුළත EPF හි ලියාපදිංචි කළ යුතුය.
  • බැහැරගත සේවකයා (Detached Worker): විදේශීය සේවකයෙකු තාවකාලිකව මෙරට සේවය කරන අතරතුර, සිය මව් රටේ සමාජ ආරක්ෂණ වැඩසටහනකට (Social Security Program) අඛණ්ඩව දායක වන්නේ නම්, ඔහුව ශ්‍රී ලංකාවේ EPF ගෙවීම්වලින් නිදහස් කිරීමට නීතිය ඉඩ සලසයි.

6. කාර්මික ආරවුල් නිරවුල් කිරීම සහ කාල සීමා පරිණාමය

1950 කාර්මික ආරවුල් පනත යටතේ ගැටුම් නිරවුල් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පියවර 4 කින් සමන්විත වේ: (1) සාමුහික ගිවිසුම්, (2) සමගිය, (3) බේරුම්කරණය සහ (4) කම්කරු විනිශ්චය සභාව.

සේවය අවසන් කිරීමකට එරෙහිව LT වෙත අයදුම්පත් යොමු කිරීමේ කාල සීමාව කාලයත් සමඟ පරිණාමය වී ඇත. 2003 සංශෝධනයෙන් පැවති මාස 3 ක කාල සීමාව, 2008 සංශෝධනය මගින් මාස 6 ක් දක්වා දීර්ඝ කර ඇත. මෙය සේවකයින්ට යුක්තිය ඉටු කර ගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීමකි.

"නීතියේ පරමාර්ථය: දෙපාර්ශ්වයේම හිමිකම් හා වගකීම් සමබර කිරීම තුළින් ශක්තිමත්, ගැටුම්-රහිත ව්‍යාපාරික පරිසරයක් ගොඩනැගීමයි."

සමාප්තිය

ශ්‍රී ලංකාවේ කම්කරු නීතියේ මෙම සංශෝධන සේවායෝජකයාගේ වගකීම් (උදා: අනතුරුදායක සේවයේ නොයෙදවීම, ඇප තැන්පතු) සහ සේවක අයිතිවාසිකම් (උදා: LT ප්‍රවේශය, විශ්‍රාම අරමුදල්) අතර මනා සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ දරයි. මෙම නෛතික රැකවරණය හුදෙක් ලේඛනයකට පමණක් සීමා වූවක් නොව, රටේ ආර්ථික සංවර්ධනයට මග පාදන ශක්තිමත් පදනමකි. මෙම වෙනස්කම් ඔබේ ව්‍යාපාරික හෝ වෘත්තීය ජීවිතයට බලපාන ආකාරය පිළිබඳව ඔබ සිතා බැලුවේද? මේ පිළිබඳ වැඩි දුර දොරතුරු දැන ගැනීම සඳහා පහත වීඩියෝව බලන්න