වර්තමාන තාක්ෂණික ලෝකය "තිරසර සංවර්ධනය" (Sustainability) ගැන අලුතින් කතා කරන්නට පටන් ගත්තද, මීට වසර දෙදහසකට පෙර අපේ මුතුන්මිත්තන් එම සංකල්පය සිය ප්‍රායෝගික ජීවන රටාව තුළ ඉතා ඉහළින්ම ක්‍රියාත්මක කර තිබුණි. පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය යනු හුදෙක් ගොවිතැන මත පමණක් පදනම් වූවක් නොව, සොබාදහම, සදාචාරය සහ තාක්ෂණය අතර පැවති විස්මිත සහසම්බන්ධතාවයක ප්‍රතිඵලයකි. අද අප සෑම අවශ්‍යතාවක් සඳහාම බාහිර වෙළඳපොළ මත යැපෙන පාරිභෝගික සමාජයක් බවට පත්ව සිටියද, එදා පැවති ඒ සරල නමුත් ශක්තිමත් ස්වයංපෝෂිත ආර්ථික රටාව පිළිබඳව අප මවිතයට පත් කරන කරුණු 5ක් මෙසේ පෙළගැස්විය හැකිය.

1. සහල් යනු හුදෙක් ආහාරයක් නොව ජීවිතයම වූ යුගය

පූර්ව යටත් විජිත යුගයේ ශ්‍රී ලාංකේය ආර්ථිකයේ හෘද ස්පන්දනය වූයේ කුඹුරු ගොවිතැනයි. මූලාශ්‍රවලට අනුව සහල් යනු හුදෙක් ආහාරයක් නොව, "ජීවිතයම" විය. සහල් නොමැති වීම සාගින්නටත් වඩා මරණයට සමාන කොට සැලකුණි. එදා ජනයා සහල් උපයෝගී කරගනිමින් සහල් කැඳ, තැම්බූ බත්, කිරි බත්, ගිතෙල් මිශ්‍ර බත් මෙන්ම සහල් පිටි, මී පැණි සහ ගිතෙල් යොදා සකස් කළ විවිධ රසකැවිලි පරිභෝජනය කළහ. මීට අමතරව හේන් ගොවිතැන හරහා කුරක්කන්, විවිධ ධාන්‍ය වර්ග, බෝංචි සහ මුං ඇට වැනි පෝෂණීය ආහාර ද්‍රව්‍ය සපයා ගත්හ.

ඓතිහාසික සාධක පෙන්වා දෙන්නේ පැරණි ලංකාව අදට වඩා වැඩි ජනගහනයකට සහල් සැපයීමට සමත් වූවා පමණක් නොව, අතිරික්ත සහල් විදේශ රටවලට අපනයනය පවා කළ බවයි. විශේෂයෙන් 'තන්නා' (Tanna) නමැති ධාන්‍ය වර්ගය උතුරු ප්‍රදේශයේ සහ කන්ද උඩ රට (Cande Uda) ජනප්‍රියව පැවති අතර, එහි අස්වැන්න පිළිබඳ රොබට් නොක්ස් මෙසේ සඳහන් කරයි:

"එක් බීජයකින් කරල් පහක් පමණ හටගත හැකි අතර, එක් එක් කරලක බීජ දහස් ගණනක් අඩංගු වේ. ලෝකයේ වෙනත් කිසිදු බීජයකින් මෙවැනි අස්වැන්නක් නොලැබෙන තරම්ය." - රොබට් නොක්ස්

2. සත්ව පාලනය: පරිසර පද්ධතිය සුරකින ජීවී සම්පතක්

පැරණි ආර්ථිකය තුළ සත්ව පාලනය යනු මස් පිණිස සතුන් ඇති කිරීම නොව, කෘෂිකර්මාන්තයට සහ ප්‍රවාහනයට සහාය දෙන උදාර සේවාවකි. ගවයා සහ මීහරකා "ලඟම මිතුරෙකු" ලෙස සැලකුණු අතර, ඔවුන්ගෙන් ලැබුණු කිරි, ගිතෙල් සහ මීකිරි ජනතාවගේ ප්‍රධාන පෝෂණ මූලාශ්‍ර විය. එහෙත් සතුන් මැරීම සමාජීය වශයෙන් දැඩි ලෙස ප්‍රතික්ෂේප වූ අතර, ඔවුන් ජීවී සම්පතක් ලෙස රැකබලා ගන්නා ලදී.

සතුන් සහ වැව් පද්ධතිය අතර පැවති සහජීවනය සැබවින්ම විස්මිතය. වැව් පතුල පෑගීම මගින් මීහරකුන් එහි පතුල තද කර ජල කාන්දුවීම් වැළැක්වූ අතර, වැව්වල වැවෙන ජලජ පැලෑටි පාලනය කරමින් වැව පිරිසිදුව තැබීමට ද උන් දායක විය. ප්‍රවාහනයේදී 'තවලම් ක්‍රමය' (ගවයන් පිට බඩු පටවාගෙන යාම) මගින් වෙරළබඩින් ලුණු සහ කරවල ද, රට අභ්‍යන්තරයෙන් ධාන්‍ය සහ එළවළු ද හුවමාරු කරගනිමින් ඉතා ශක්තිමත් වෙළඳ ජාලයක් පවත්වාගෙන ගියහ.

3. ස්වභාවික සෞඛ්‍ය සම්පන්න බව සහ ලාභයෙන් තොර වෙදකම

පුරාණ ලාංකිකයන් තම සෞඛ්‍යය සහ පිරිසිදුකම උදෙසා සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වභාවික සම්පත් මත විශ්වාසය තැබූහ. දත් පිරිසිදු කිරීමට අඟුරු හෝ කරඳ, පිල, බෝඹු, එරඬු සහ පින්න වැනි ශාකවල මුල් හෝ අතු භාවිතා කළහ. හිස සහ සිරුර පිරිසිදු කිරීමට දෙහි, ගොඩපොර, පෙනෙල ගෙඩි සහ කොකුම් පොතු වැනි දෑ භාවිතා කළ අතර ඇඳුම් සේදීමට පවා පොල් ලෙලි පුළුස්සා ගත් අළු සහ පෙනෙල යුෂ යොදා ගන්නා ලදී.

එදා වෛද්‍යවරුන් රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබූ සමාජයේ ගෞරවනීය පිරිසක් වුවද, ඔවුන් තම සේවය සැලකුවේ පින්කමක් ලෙසය. මුලාශ්‍ර පෙන්වා දෙන පරිදි, පැරණි වෛද්‍යවරුන් කිසිලෙසකත් මූල්‍යමය ලාභ පරමාර්ථයෙන් තොරව (not for pecuniary gains) සේවය කළහ. ගස් වැල්, මුල් සහ ගෙඩිවලින් සකස් කළ තෙල්, කසාය සහ ගුලි මගින් සිදු කළ එම වෙදකම, වර්තමාන වාණිජමය සෞඛ්‍ය සේවාවට වඩා බෙහෙවින් මානුෂීය සහ ගුණාත්මක එකක් විය.

4. "කයිය" සහ "රාජකාරි": සාමූහිකත්වයේ පදනම

පැරණි ආර්ථිකයේ සාර්ථකත්වය රඳා පැවතුණේ "සාමූහික ශ්‍රමය" මතය. මෙහිදී සුවිශේෂී වන්නේ "කයිය" (Kaiya) ක්‍රමයයි. ගමේ පොදු වැඩක් හෝ කුඹුරේ වැඩක් ඇති වූ විට කිසිදු මුදල් ගෙවීමකින් තොරව, එකිනෙකාට උදව් කිරීමේ පදනම මත ජනයා ඒකරාශී වූහ. මෙය වර්තමානයේ අප දකින තරඟකාරී ශ්‍රම වෙළඳපොළට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් වූ, සමාජ බැඳීම් ශක්තිමත් කළ ක්‍රමයකි.

මීට අමතරව "රාජකාරි ක්‍රමය" යටතේ රජුට සේවය කිරීමේදී පවා පොදු වැව් අමුණු නඩත්තු කිරීම සහ ආගමික ස්ථාන රැකගැනීම කෙරෙහි අවධානය යොමු විය. නිෂ්පාදකයා සහ පාරිභෝගිකයා අතර සමීප සම්බන්ධයක් පැවති බැවින්, නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මකභාවය සහ අවංකභාවය නිතැතින්ම ආරක්ෂා විය. කම්මලේ වැඩ කරන යකඩ කරුවාගේ සිට පන්සලේ පිරිත් කියන ස්වාමීන් වහන්සේ දක්වා සෑම කෙනෙකුම සමාජීය වගකීමකින් බැඳී සිටියහ.

5. ප්‍රායෝගික අධ්‍යාපනය සහ සංස්කෘතික විවේකය

පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනය හුදෙක් පොතපතට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. පන්සල ඇසුරින් සදාචාරාත්මක අධ්‍යාපනය සහ අකුරු ශාස්ත්‍රය (සාක්ෂරතාව) ලැබුණද, සමස්ත සමාජයටම විවෘත වූ "කරමින් ඉගෙනීමේ" (Learning by doing) ප්‍රායෝගික අධ්‍යාපන රටාවක් පැවතුණි. තරුණ ගොවියා කුඹුරේදීත්, ශිල්පියා කම්මලේදීත්, වාරි ඉංජිනේරුවා වැව් බැම්ම මතදීත් වසර ගණනාවක අත්දැකීම් හරහා සිය දැනුම ප්‍රගුණ කළහ.

මෙම කාර්යබහුල ජීවිතය තුළ ජනතාව සිය මානසික සුවය උදෙසා කෘෂිකාර්මික චක්‍රය හා බැඳුණු විවේක කාලයක් වෙන් කර ගත්හ. අලුත් අවුරුද්දේදී පවත්වන ඔලිඳ කෙළිය, පංච කෙළිය, චක්ගුඩු (කබඩි) වැනි ක්‍රීඩා මෙන්ම 'අම්බලම' කේන්ද්‍ර කරගත් ජන කවි සහ කතන්දර කීමේ සම්ප්‍රදාය ඔවුන්ගේ සාමූහිකත්වය තවදුරටත් තහවුරු කළේය. මෙය වර්තමාන උපාධි කේන්ද්‍රීය අධ්‍යාපනයට සහ හුදෙකලා විනෝදාංශවලට වඩා සමාජයට සමීප වූ ජීවන රටාවකි.

සමාප්තිය සහ ඉදිරි දැක්ම

අතීත ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය යනු හුදෙක් අතීතයට අයිති පසුගාමී කතාවක් නොව, අපේ රටේ භූගෝලීය සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයට ගැළපෙන පරිදි නිර්මාණය වූ පරිපූර්ණ ආකෘතියකි. සොබාදහම සූරා නොකමින්, පරිසරය සමඟ සහයෝගයෙන් ජීවත් වූ ඒ සරල ජීවන රටාව තුළ අද අප මුහුණ දෙන බොහෝ ආර්ථික සහ සමාජීය ගැටලුවලට විසඳුම් සැඟවී පවතී.

තාක්ෂණයෙන් දියුණු වර්තමාන ලෝකයේ ජීවත් වන අපට, එදා පැවති ඒ සරල නමුත් ස්වයංපෝෂිත ජීවන රටාවෙන් උගත හැකි පාඩම කුමක්ද? සමහර විට, සැබෑ දියුණුව යනු වැඩි වැඩියෙන් පරිභෝජනය කිරීම නොව, සොබාදහම සමඟ එක්ව අවම සම්පත්වලින් උපරිම තෘප්තියක් ලැබීම විය හැකිය. මේ පිළිබඳ තවත් තොරතුරු දැන ගැනීම සඳහා පහත වීඩියෝව නරඹන්න